ΑΓΓΕΛΑ ΓΑΒΡΙΛΗ – «ΕΚΤΟΣ ΚΙΒΩΤΟΥ»/ ΣΕΡΓΚΕΙ ΓΙΕΣΕΝΙΝ

600full-sergei-yesenin

«Με μούρα τάισα και δυόσμο

τα θλιμμένα ποιήματα του θηρίου μου»

  «Η γριά παραμάνα μου μούλεγε παραμύθια, όλα εκείνα τα παραμύθια που ακούνε και ξέρουν τα χωριατόπαιδα. Ο παππούς μου τραγουδούσε παλιά τραγούδια, συρτά και λυπητερά. Τα Σαββατόβραδα και τις Κυριακές μου διηγιόταν άγιες ιστορίες απ’ τη Βίβλο. Η ζωή μου όμως στο δρόμο δεν έμοιαζε καθόλου με τη σπιτίσια ζωή. Οι συνομήλικοί μου ήταν ζωηρά παιδιά. Μαζί τους σκαρφάλωνα και τρύπωνα στους ξένους κήπους, τόσκαγα για δυο-τρεις μέρες στα βοσκοτόπια, κι έτρωγα μαζί με τους τσομπάνηδες ψάρια που πιάναμε στις μικρές λίμνες, θολώνοντας με τα χέρια τα νερά τους. Ύστερα, σαν γύριζα σπίτι, συχνά μου τις βρέχανε.
   Στη φαμίλια μας, εκτός απ’ τη γιαγιά, τον παππού και την παραμάνα, ζούσε κι ένας επιληπτικός θείος μου. Πολύ μ’ αγαπούσε και πηγαίναμε μαζί να ποτίσουμε τ’ άλογα στο ποτάμι Οκά. Τη νύχτα, όταν ο καιρός είναι καλός, τα φεγγάρι στέκεται ασάλευτο μες στο νερό. Την ώρα που έπιναν τ’ άλογα μου φαινόταν πως, να, να, όπου νάναι, θα πιούν το φεγγάρι, και χαιρόμουνα, όταν μαζί με τους κύκλους του νερού ξεγλιστρούσε το φεγγάρι απ’ τα στόματά τους».

(Από την εισαγωγή στην έκδοση Σεργκέη Γεσένιν, Ποιήματα, σε απόδοση Γιάννη Ρίτσου βασισμένη στη μετάφραση της Κατίνας Ζορμπαλά, εκδόσεις Κέδρος)

  Δύο από τα πιο πολύτιμα (συναισθηματικά και ποιητικά) αποκτήματα της βιβλιοθήκης μου (όχι μόνο του σπιτιού μου, αλλά και της καρδιάς μου) είναι οι συλλογές με τα ποιήματα των Μαγιακόφσκι και Γιεσέσιν, σε απόδοση του Γιάννη Ρίτσου, στις παλιές εκδόσεις του Κέδρου, που απέκτησα το πιο «σκοτεινό» πρωινό της ζωής μου και πορεύτηκα μαζί τους στο φως. Αυτή είναι η δύναμη της ποίησης, και δεν χρειάζονται νομίζω ορισμοί και φιλολογικές αναλύσεις: δύο αυτόχειρες σε οδηγούν με τους στίχους τους, σαν χέρια που βρίσκουν το δικό σου στο σκοτάδι, πίσω στη ζωή.

  Στον Σεργκέι Αλεξάντροβιτς Γιεσέσιν (1895-1925), είναι λοιπόν αφιερωμένο αυτό το κείμενο. Το γιατί ένας διάσημος, και στον καιρό του και σήμερα, ποιητής θα μπορούσε να ανήκει στα πορτρέτα εκείνων που βρέθηκαν «εκτός Κιβωτού», θα το δούμε μαζί στη συνέχεια.

 Ίσως γιατί όπως έγραψε για εκείνον ο Τρότσκι: «Η χωριάτικη φύση –αν και μεταμορφωμένη και λαγαρισμένη από το δημιουργικό του ταλέντο– ήταν βαθιά ριζωμένη μέσα του. Είναι η ίδια η δύναμη αυτής της χωριάτικης φύσης που προκάλεσε την ιδιαίτερη αδυναμία του Γιεσένιν: είχε ξεριζωθεί μαζί με τη ρίζα του από το παρελθόν, όμως η ρίζα δεν είχε μπορέσει να πιάσει μέσα στους καινούργιους καιρούς».

  Ίσως πάλι γιατί οι ποιητές πάντα περισσεύουν σε καιρούς δύσκολους: ο κόσμος αγαπά τα ποιήματά τους, μπορεί και την ποιητική τους περσόνα, σπάνια όμως τους ίδιους, το αληθινό τους πρόσωπο.

  Ο Γιεσένιν ήταν ένα χωριατόπαιδο που έγινε πρίγκιπας της ρωσικής ποίησης και έζησε μια μυθιστορηματική ζωή από την οποία αποχώρησε πολύ νωρίς, μόλις στα τριάντα του χρόνια. Αυτοκτόνησε γράφοντας το τελευταίο αποχαιρετιστήριο ποίημά του με το αίμα του ή έτσι τουλάχιστον λέει ο μύθος του, αφιερωμένο στον νεαρό Εβραίο ποιητή Wolf Ehrlich.

 Γεννήθηκε στο χωριό Κωνσταντίνοβο της ρωσικής τότε αυτοκρατορίας και μεγάλωσε με τους παππούδες του. Οι λαϊκές παραδόσεις, τα τραγούδια και οι ιστορίες που άκουγε από τους ανθρώπους της υπαίθρου, ήταν το πρώτο του ποιητικό υλικό και όπως έλεγε ο ίδιος, άρχισε να γράφει σε ηλικία 9 ετών (σύμπτωση ή όχι, οι περισσότεροι ποιητές αρχίζουν να γράφουν μεταξύ 9 έως 11 ετών).Το 1912 εγκαταστάθηκε στη Μόσχα όπου εργάστηκε ως proof reader σε μια τυπογραφική εταιρεία για να συντηρήσει τον εαυτό του ενώ σπούδασε για λίγο στο πανεπιστήμιο Σανιάφσκι. Το 1915 μετακόμισε στην Πετρούπολη και συνδέθηκε με τους ποιητικούς κύκλους της πόλης. Η πιο καθοριστική επιρροή του ήταν ο Αλεξάντρ Αλεξάντροβιτς Μπλοκ (1880-1925) ένας από τους σημαντικότερους Ρώσους λυρικούς ποιητές μετά τον μεγάλο Πούσκιν, που ξεχώρισε και καλλιέργησε την ποιητική φλέβα του νεαρού Γιεσέσιν. Η πρώτη του ποιητική συλλογή, Radunitsa (από το όνομα της παγανιστικής ρωσικής γιορτής αφιερωμένης στους νεκρούς) κυκλοφόρησε το 1916: ήταν ένας λυρικός ύμνος στην απλή ζωή και τον έκανε διάσημο στη χώρα του.

  Το 1919 έγινε ιδρυτικό μέλος της φιλολογικής ομάδας των Ρώσων Ιμαζινιστών (μια ομάδα ποιητών στην Αγγλία και την Αμερική μεταξύ 1909 και 1917 που πρέσβευαν ότι η ποίηση πρέπει να χρησιμοποιεί τη γλώσσα του κοινού λόγου, να δημιουργεί νέους ρυθμούς, να έχει πλήρη ελευθερία στο θέμα και να αποδίδει μια σαφή, ακριβή εικόνα), ενώ ίδρυσε και τον δικό του εκδοτικό οίκο με την επωνυμία «Moscow Labor Company of the Artists of the Word».

  Η σχέση με το νέο σοβιετικό καθεστώς πέρασε από τον ενθουσιασμό για την  Οκτωβριανή επανάσταση που τον συγκίνησε όπως τους περισσότερους νέους της γενιάς του, στην απογοήτευση βλέποντας την πορεία των γεγονότων: τα αισθήματά του αυτά αποτυπώνονται στο διάσημο ποίημά του The Stern October Has Deceived Me. Αν και προσπάθησε να γίνει μέλος του ρωσικού κομμουνιστικού κόμματος, η αίτησή του απορρίφθηκε διότι κρίθηκε ιδιαίτερα απείθαρχος. Ο ίδιος δήλωνε «Ήμουν πολύ αριστερός για να γίνω μέλος του κομμουνιστικού κόμματος». Αυτή η αμφιταλαντευόμενη στάση του αποτυπώθηκε και στην ποίησή του, όπου συνυπάρχουν η κριτική και η απογοήτευση με ποιήματα στρατευμένα όπως εκείνα της συλλογής «The Country of Soviets» (1925), που είναι αφιερωμένη στον Λένιν.

  Η προσωπική του ζωή αν και σύντομη, πρόλαβε να χωρέσει τέσσερις ή πέντε γάμους (ίσως και περισσότερους κατά άλλες εκδοχές) και αρκετά παιδιά, με πιο γνωστό εκείνον με την Αμερικανίδα χορεύτρια Ισιδώρα Ντάνκαν που κράτησε πολύ λίγο. Ήταν και οι δύο έντονες προσωπικότητες που ζούσαν τη ζωή τους εκτός των κοινωνικά αποδεκτών μέτρων. Τα ταξίδια τους στις ευρωπαϊκές χώρες και τις ΗΠΑ, σημαδεύτηκαν από τη βίαιη συμπεριφορά του Γιεσέσιν και τις καταστροφές που προκαλούσε στα ξενοδοχεία όπου διέμεναν, υπό την επιρροή της εξάρτησής του από το αλκοόλ, προσφέροντας σκάνδαλα και πρωτοσέλιδα στον Τύπο. Πολλοί σύγχρονοι ερευνητές του έργου του επιμένουν στην ομοφυλοφιλία του Γιεσέσιν, δεδομένου ότι οι σχέσεις του με τους άντρες στενούς φίλους του ήταν πιο μακροχρόνιες και στέρεες από εκείνες με τις γυναίκες με τις οποίες υπήρξε σκληρός στη συμπεριφορά του, αλλά κατά την εκτίμησή μου για την προσωπική ζωή του καθένα, διάσημου ή μη, θα πρέπει να γίνεται σεβαστό αυτό που δηλώνει ο ίδιος.

Isadora-Duncan-y-Serguei-Esenin

  Επιστρέφοντας το 1923 στη Ρωσία καταλήφθηκε σύμφωνα με όσους τον ζούσαν από κοντά, από μανία αυτοκτονίας: ρίχτηκε στις γραμμές του τρένου, προσπάθησε να πέσει από ένα πενταώροφο κτήριο και τραυματίστηκε με ένα κουζινομάχαιρο.

  Στις 28 Οκτωβρίου του 1925, λίγο μετά τη νοσηλεία του σε ένα ψυχιατρικό ίδρυμα (είχε νοσηλευτεί συνολικά πέντε φορές στη ζωή του), απαγχονίστηκε στο δωμάτιο του ξενοδοχείου Angleterre στην Πετρούπολη. Και πάλι οι φήμες που ακολουθούσαν τη ζωή του, μιλούν για δολοφονία από τη διαβόητη Γκεπεού (GPU), αλλά ποτέ δεν υπήρξαν αποδείξεις. Η σωρός του μεταφέρθηκε στη Μόσχα όπου έγινε η κηδεία του ενώ μια επιδημία αυτοκτονιών ανάμεσα στις γυναίκες κυρίως θαυμάστριες του, ακολούθησε. Την ποίησή του τη σκέπασε η σιωπή τα χρόνια που ακολούθησαν, για να έρθει ξανά στο φως τη δεκαετία του ’60. Σήμερα τα ποιήματά του διδάσκονται στα ρωσικά σχολεία και πολλά έχουν γίνει δημοφιλή τραγούδια.

  Ο Γιεσέσιν, ταλαντούχος και όμορφος, ήταν αναμφισβήτητα ένας σταρ της εποχής του ή πιο σωστά είχε την ποιητική περσόνα ενός σταρ. Η ψυχή του όμως πλάστηκε στη σκοτεινή μελαγχολία της ρωσικής ψυχοσύνθεσης ενώ οι εξαρτήσεις του τον κράτησαν δέσμιο στο σύντομο βίο του: ήταν πάντα κατατρεγμένος από τους εσωτερικούς του δαίμονες. Είχε επίσης την ατυχία και την τύχη ταυτόχρονα, να ζήσει σε «ενδιαφέροντες καιρούς», την εποχή που ο τροχός της Ιστορίας γύριζε και τσάκισε πολλούς, τους καλύτερους συνήθως, κάτω από τη ρόδα του.

  Η ποίησή του ήταν εκείνη ενός προφήτη-χωρικού και έχει τις ρίζες της στην ψυχή του Ρώσου αγρότη, ενός παγανιστή γιου της Γης. Επηρεάστηκε βαθιά από τη λαϊκή παράδοση της χώρας του και δημιούργησε ένα πρωτότυπο ποιητικό σύμπαν, βασισμένο στη μελωδικότητα του λυρισμού, την αφοσίωση του στη Ρωσία «του ξύλου και του δάσους», την πανθεϊστική αντίληψη της φυσικής θρησκείας και το στοιχείο της αγάπης του για κάθε ζωντανή ύπαρξη. Αλλά υπήρχαν και άλλες θεματικές στο έργο του, που αντανακλούσαν τις πτυχές της πολυτάραχης ζωής του: στη συλλογή «Confessions of a Hooligan» (1921) είναι προκλητικός, ωμός, πληγωμένος και σε ψυχική αγωνία ενώ στη συλλογή «Moscow of the Taverns» (1924) αφηγείται τη μποέμικη ζωή στα μπαρ όπου οι πόρνες, ο υπόκοσμος και οι κοινωνικοί παρίες αναζητούν διέξοδο στο αλκοόλ. 

  Όποιος διαβάζει την ποίησή του, στοιχειώνεται από την υποβλητική της ατμόσφαιρα, τη μελαγχολία της, το πρωτόγονο, αδάμαστο υλικό της κάτω από τη μελωδία του λυρισμού της. Είναι σαφές ότι ήταν σε θέση να δει στην ψυχή των όντων, ανθρώπινων και μη. Και παρά το γεγονός ότι ήταν αυτοκαταστροφικός, αγαπούσε βαθιά τη ζωή. Με συγκινεί ιδιαίτερα μια λεπτομέρεια (ομιλούσα όμως κατά τη γνώμη μου) από τη σκηνή του θανάτου του: δεν έφτιαξε θηλιά για να τερματίσει τη ζωή του, αλλά τύλιξε το καλώδιο (ή το λουρί μιας βαλίτσας σε άλλη εκδοχή) γύρω από το λαιμό του όπως ένα κασκόλ.

  Ο Γιεσέσιν έζησε και χάθηκε, «παραμονεύοντας το σκοτάδι με τα μαχαίρια του». Σύμφωνα με τα δικά του λόγια, ένα λυρικός ποιητής δεν πρέπει να ζει πολύ. Εκτιμώ όμως ότι ήταν περισσότερο «αντι-ποιητής» παρά ποιητής, με την έννοια ότι ποτέ δεν υποτάχθηκε στην ποιητική του περσόνα, στο καλούπι και στη συνέχεια στο μύθο που οι άλλοι έπλασαν γι’ αυτόν:

«Ξεμυαλισμένε άνεμε, μη μου στεναχωριέσαι.

Μη σταματάς τα φύλλα να σκορπίζεις στα λιβάδια.

Ας με λένε οι άλλοι “ποιητή”.

Στα τραγούδια μου, σαν και σένα, αλήτης είμαι».

(Hooligan,1919)

  Στην περίφημη αποστροφή του Γιεσένιν «Το να πεθαίνεις στη ζωή αυτή, πρωτότυπο δεν είναι. Μα ούτε και να ζεις» με την οποία κλείνει το τελευταίο του ποίημα πριν αυτοκτονήσει, ο Μαγιακόφσκι, πριν φύγει ηθελημένα και εκείνος, απαντά με δύο στίχους προφητικούς, διαθήκη και προειδοποίηση για όσους έπονται: «Το δύσκολο σε τούτη τη ζωή δεν είναι να πεθάνεις.
Ζωή να φτιάξεις, αυτό είναι το δύσκολο».

(Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι Για τον Σεργκέι Γιεσέσιν)

Αγγέλα Γαβρίλη

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

  • © 2011 - 2015
    toparathyro.com
    ISSN: 2241-7230

Αρέσει σε %d bloggers: