Νίκος Σταμπάκης – “Αυτό” είναι ένα Άλλο

Ο πρόσφατος θάνατος του φωτογράφου και ακτιβιστή Τζον “Χόπι” Χόπκινς (John “Hoppy” Hopkins) και η ανακοίνωση του μουσικού Ντέβιντ Άλεν (Daevid Allen) ότι του απομένουν ελάχιστοι μήνες ζωής ανακάλεσαν ξανά, με αυτήν τη νότα στοχαστικού πένθους που ενίοτε αντιμάχεται τη νοσταλγική ταρίχευση, την εμβληματική για το λονδρέζικο underground εφημερίδα στη ζωή της οποίας συνέβαλαν αμφότεροι, το International Times, ή απλώς it. Μολονότι το ίδιο το έντυπο γνώρισε αρκετούς θανάτους με αντίστοιχες νεκραναστάσεις, και βέβαια επιζεί σήμερα στο χώρο του διαδικτύου, η μοίρα του είναι να παραπέμπει στην εποχή εκείνη (τέλη της δεκαετίας του ’60) της οποίας το μύθο συνδημιούργησε. Ωστόσο, το πρώτο πράγμα που θυμάται κανείς από το it ανάγεται σε μια περίοδο αρκετά παλαιότερη και ήδη, τότε στα 1966-67, επενδυμένη με την αχλύ ενός ασαφούς και μυθοποιημένου παρελθόντος — αυτού που εξεικόνιζαν τα ψυχεδελικά πόστερ, κι επικαλούνταν οι απόηχοι από το μιούζικ χωλ, οι στοιχειωμένες φολκ μπαλάντες και οι εικόνες της χαμένης παιδικότητας στις ηχογραφήσεις της εποχής.
Ποια, λοιπόν, ήταν η λευκή γυναικεία μορφή με την τιάρα που αναδυόταν μες από το μαύρο φόντο στο λογότυπο του it;

international-times

Η αρχική πρόθεση ήταν, φαίνεται, να γίνει μια παιγνιώδης αναφορά στην οιονεί ομότιτλη με το έντυπο βωβή ταινία (1927) και το βιβλίο της Έλινορ Γκλυν (Elinor Glyn) στο οποίο βασίστηκε. It, δηλαδή “Αυτό”, η απροσδιόριστη εκείνη ποιότητα που καθιστά ένα πρόσωπο ερωτικά ακαταμάχητο. Πρωταγωνίστρια της ταινίας υπήρξε η Κλάρα Μπόου (Clara Bow), έκτοτε γνωστή ως “the ‘It’ girl”, ενσάρκωση της ανεμελιάς του ’20, των τελευταίων ετών του βωβού, προτού το κραχ και ο ομιλών εισαγάγουν την Αμερική στο καταθλιπτικό ’30. Η Μπόου, γνωστή μετέπειτα κυρίως χάρη σε ορισμένους γαργαλιστικούς όσο και αναξιόπιστους αστικούς θρύλους, με τη φιλμογραφία της ξεχασμένη αλλά διασωθείσα κατά τα 3/5 περίπου (όχι άσχημα για αστέρα του βωβού), είχε πεθάνει στα 60 της, το 1965, ένα χρόνο πριν την κυκλοφορία του International Times.

clara-bow (1)
Η ειρωνεία του συσχετισμού, μεταστροφή (κατά τον τρόπο των καταστασιακών) μιας μόδας παρωχημένης, θα υπέβαλλε τη χρήση της Μπόου στο λογότυπο — εκείνης που, στα 1927, ενσάρκωνε “Αυτό” που κατακτά όλους τους άνδρες, αν είσαι γυναίκα, και όλες τις γυναίκες αν είσαι άνδρας, όπως το έθετε ελαφρώς ετεροκανονιστικά η συγγραφέας Γκλυν, η οποία άλλωστε εμφανιζόταν στην ταινία υποδυόμενη τον εαυτό της και επαναλαμβάνοντας εκεί, μέσω των διατίτλων, το χαρωπό δόγμα “Αυτού” που αργότερα θα ονομάζαμε σεξαπίλ. Όμως ποια ήταν, τελικά, η γυναίκα με την τιάρα και το μελαγχολικό, ή ίσως σιωπηρά καταδικαστικό, ίσως δηλωτικό μιας άφατης λαχτάρας, αυτό το σαν πανάρχαιο βλέμμα, που πήρε μυστηριωδώς τη θέση της Μπόου στο λονδρέζικο underground έντυπο;
Στις εποχές εκείνες, πριν την εμφάνιση του βίντεο, πόσο μάλλον του διαδικτύου, η ενασχόληση με το καταγεγραμμένο παρελθόν σκόνταφτε σε ένα μπέρδεμα δεκαετιών, υπο-περιόδων, διαθέσιμων υλικών. Ήσαν βέβαια και οι δύο σταρ του βωβού, και υπήρχε (δίχως άλλο έπαιξε ρόλο στην παρεξήγηση) μια σχετική αλφαβητική συγγένεια — όμως τι σχέση είχε η ανάλαφρη, πρόσχαρη, πρόσκαιρη Κλάρα Μπόου των χαρωπών ’20s, με τη βαριά, μοιραία, δυσοίωνη, αρχέγονη Θέντα Μπάρα (Theda Bara) της εποχής του Α΄ Παγκοσμίου; Γιατί ήταν εκείνη, η Μπάρα, και όχι η Μπόου, που κόσμησε τα εξώφυλλα του it, εκείνη που και σήμερα ακόμη δεσπόζει στον ιστότοπο και τη facebook σελίδα του εξαϋλωμένου πια εντύπου.

Ψευδώνυμο-απειλητικό λογοπαίγνιο (Theda Bara=Arab Death) της Theodosia Burr Goodman, η Μπάρα υπήρξε η πρώτη ηθοποιός στην οποία αποδόθηκε η προσωνυμία “βαμπ”, και παραμένει η μόνη πασίγνωστη σταρ του κλασικού Χόλιγουντ για την οποία οι περισσότεροι ιστοριοδίφες του κινηματογράφου μπορούν να ομολογήσουν χωρίς να ντρέπονται ότι δεν έχουν δει ούτε μία ταινία της. Ο λόγος γι’ αυτό είναι, απλώς, ότι από τις 43 συνολικά ταινίες που γύρισε μεταξύ 1914 και 1926, οπότε και εγκατέλειψε οριστικά την οθόνη, διασώζονται μόλις 5: η πυρκαγιά που ξέσπασε στις 9 Ιουλίου 1937 σε αποθήκη της 20th Century Fox στο Λιτλ Φέρυ του Νιου Τζέρσεϋ κατέστρεψε ολόκληρο σχεδόν το έργο της, απαγορεύοντας στο μεταπολεμικό κοινό κάθε δυνατότητα μελέτης του, πέρα από ρετάλια πλάνων, φωτογραφίες κι ελάχιστα ακέραια τεκμήρια.
Υπάρχει βέβαια μέχρι σήμερα (και μπορεί πια να βρεθεί εύκολα στο διαδίκτυο) το πρώιμο όσο και σημαντικό A Fool There Was (1915), η ταινία στην οποία στηρίχτηκε ο όλος μύθος της βαμπ. Εκεί, η Μπάρα υποδύεται μια γυναίκα-“βαμπίρ” που ξεμυαλίζει έναν αθώο οικογενειάρχη σε διπλωματικό ταξείδι, οδηγώντας τον στην καταστροφή. Διασώζεται επίσης η τελευταία της εμφάνιση, το Madame Mystery, παράξενη κατασκοπευτική κωμωδία μικρού μήκους (οι “κακοί” υπηρετούν τα συμφέροντα της κομμουνιστικής πλέον Ρωσίας) και πρώιμη συνεργασία των Λώρελ και Χάρντυ (συν-σεναριογράφος/σκηνοθέτης ο ένας, δευτεραγωνιστής ο άλλος), όπου η Μπάρα ανακαλεί όψιμα και μάλλον ταπεινά τον τύπο της, σε ρόλο καλής αλλά αινιγματικής κατασκόπου: ήδη στα 1926 η μοίρα της βαμπ έμοιαζε πια να είναι η αυτοπαρωδία.

Πώς προέκυψε όμως η εμφάνισή της με τιάρα στο λογότυπο του International Times; Μια αναζήτηση ανάμεσα στις πολλές διασωθείσες φωτογραφίες οδηγεί στο ασφαλές συμπέρασμα ότι η πόζα προέρχεται από τη γνωστότερη ίσως ταινία της, την Κλεοπάτρα (1917), υπερπαραγωγή όπου η Μπάρα πρωταγωνίστησε στο πλευρό του Φριτζ Λάιμπερ (πατέρα του ομώνυμου διάσημου συγγραφέα του φανταστικού), ο οποίος υποδυόταν τον Ιούλιο Καίσαρα. Ήδη, πριν από την τυχαία καταστροφή της (σήμερα δεν σώζονται πάνω από 20 δευτερόλεπτα), η ταινία είχε αποσυρθεί από την κυκλοφορία με την επιβολή του Κώδικα Χέις το 1934, που περιόρισε αυστηρά κάθε τολμηρή θεματική και αναπαράσταση για αρκετές δεκαετίες: οι συχνές, αν δώσουμε βάση στις φωτογραφίες, εμφανίσεις της Κλεοπάτρας-Μπάρα με περίτεχνα αραχνοΰφαντα φορέματα κάτω από τα οποία διακρίνεται η γύμνια της θα ήσαν αδιανόητες, όχι μόνο στη δεκαετία του ’30, όταν γυρίστηκε η σχετικά σεμνή Κλεοπάτρα του Σέσιλ Μπ. Ντε Μιλ με την Κλωντέτ Κολμπέρ, αλλά ακόμη περισσότερο στην εκδοχή του Μάνκιεβιτς με τη Λιζ Τέιλορ το 1963.

Cleopatra1917CLEO_1
Αν ο σκηνοθέτης της Κλεοπάτρας Τζ. Γκόρντον Έντουαρντς (J. Gordon Edwards) είναι σήμερα ολότελα ξεχασμένος (και με τα περισσότερα έργα του χαμένα για πάντα), δεν είναι τυχαία η συνεπωνυμία του με τον μετέπειτα πασίγνωστο auteur της μεταπολεμικής κωμωδίας και δημιουργό του Ροζ Πάνθηρα Μπλέικ Έντουαρντς, που υπήρξε θετός του εγγονός. Ο πρεσβύτερος αυτός Έντουαρντς γύρισε πάνω από τις μισές ταινίες της Μπάρα, μεταξύ των οποίων μια εκδοχή τού Ρωμαίος και Ιουλιέτα, μια Κυρία με τας καμελίας, μια Μαντάμ ντυ Μπαρύ… Αλλά και μια Μέγαιρα (The Vixen), μια Γυναίκα Τίγρη, και βέβαια μια Σαλώμη και μια Διαβολογυναίκα (She Devil).

Theda_Bara_in_Sin

Κι άλλοι ακόμη ρόλοι, στο χαμένο πάνθεον της Μπάρα… Η Κόρη του Διαβόλου, όπου υποδυόταν μια κάποια Τζοκόντα. Αμαρτία, όπου την βλέπουμε ορθή και απειλητική, με ώμους γυμνούς, με μάτια γουρλωμένα από απαιτητικό πόθο, να κραδαίνει τα μακριά μαλλιά της σαν λάβαρα παροξυσμού. Κάρμεν, βέβαια, αλλά και, παραδόξως, μία από τις Δύο Ορφανές. Το Φίδι, η ιστορία της σατανικής εκδίκησης μιας ατιμασμένης Ρωσίδας μέσω του γάμου της με το γιο του Μεγάλου Δούκα που την πρόδωσε. Η Αιώνια Σαπφώ, από το μυθιστόρημα του Ντωντέ, με τη βαμπ να οδηγείται στην τρέλα από τις τραγικές καταλήξεις των παιγνιωδών της ερώτων. Καταστροφή, όπου η βαμπ κληρονομεί τον γηραιό άνδρα της και σχεδιάζει τη δολοφονία του γιου του και συγκληρονόμου της…
Ένα ολόκληρο χαμένο ρεπερτόριο πίσω από το βαρύ, νωχελικό βλέμμα της λευκής μορφής που πρόβαλε σαν βωβό φάντασμα στο εξώφυλλο του International Times, του it, στα τέλη του 1966, 11 χρόνια μετά το θάνατό της.
Όμως, ποιο “It/it”; Ποια ήταν αυτή η σαγηνευτική απειλή που έφερε η βαμπ στην αυγή του 20ού αιώνα και που καμία φόρμουλα τύπου “It” δεν θα εξαντλούσε; Ή μήπως όλα ανάγονταν στο δίστιχο ενός πικάντικου άσματος του 1921, όπου ο τραγουδιστής κατέφευγε στην επίκληση της βαμπ για να υμνήσει τις χάρες της καλής του;

She’s as bold as Theda Bara
Theda’s bare but Becky’s bare-er.

Advertisements

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.

  • © 2011 - 2015
    toparathyro.com
    ISSN: 2241-7230

Αρέσει σε %d bloggers: