Αγγέλα Γαβρίλη – Christina Rossetti, Πίσω από τη μάσκα

christina-rosseti

Christina Rossetti
Πίσω από τη μάσκα

A Dirge

Why were you born when the snow was falling?
You should have come to the cuckoo’s calling,
Or when grapes are green in the cluster,
Or, at least, when lithe swallows muster
For their far off flying
From summer dying.

Why did you die when the lambs were cropping?
You should have died at the apples’ dropping,
When the grasshopper comes to trouble,
And the wheat-fields are sodden stubble,
And all winds go sighing
For sweet things dying.

«Συναντήθηκα» με την Αγγλίδα ποιήτρια Christina Georgina Rossetti (5 Δεκεμβρίου 1830-29 Δεκεμβρίου 1894), μέσω της αγάπης μου για τους Προραφαηλίτες: ήταν η μικρότερη αδερφή του «σταρ» της βικτοριανής εποχής, ζωγράφου και ποιητή, Dante Gabriel Rossetti. Έκτοτε πήρε θέση στο προσωπικό μου πάνθεον και έγινε μέρος της προσωπικής μου ιστορίας. Δεν ήταν μόνο η ποίησή της που με γοήτευσε, αλλά κυρίως εκείνη: κλειστή σαν όστρακο, περικλείοντας κάτι που δεν θα μάθω ποτέ. Η παρουσίαση που ακολουθεί είναι μια απόπειρα να την πλησιάσω προσεκτικά, όπως πλησιάζεις ένα αγρίμι του δάσους.
Μεγαλωμένη σε μια καλλιτεχνική οικογένεια με Ιταλό πατέρα, ποιητή και πολιτικό εξόριστο, και μητέρα την αδερφή του γνωστού John William Polidori, συγγραφέα, γιατρού και στενού φίλου του Λόρδου Βύρωνα, ήταν περίπου μοιραίο να ακολουθήσει τα χνάρια τους, αλλά επιλέγοντας σχεδόν πεισματικά το ημίφως και όχι τους προβολείς, παρά την αναγνώριση που είχε στην εποχή της.

evangelΕκπαιδεύτηκε στο σπίτι, «τρεφόμενη» κυρίως με τους Άγγλους ρομαντικούς αλλά και τους Ιταλούς κλασικούς όπως ο Δάντης, και είχε μια σχετικά ευτυχισμένη παιδική ηλικία μαζί με τα άλλα τρία αδέρφια της, ώσπου η ασθένεια του πατέρα της άλλαξε τα δεδομένα: οι οικονομικές δυσκολίες που αντιμετώπιζε πλέον η οικογένειά της ανάγκασαν τη μητέρα της και την αδερφή της να δουλέψουν, ενώ η ίδια φρόντιζε το σπίτι και τον άρρωστο πατέρα της. (Έτρεμε κυριολεκτικά στην ιδέα ότι θα αναγκαζόταν να δουλέψει ως γκουβερνάντα, όπως η αδερφή της.) Μεγάλωσε ως ένα «house mouse» που φρόντιζε για τους άλλους, επηρεασμένη βαθιά όπως και η μητέρα της από το κίνημα του Αγγλικού καθολικισμού (που πίστευε σε μια επιστροφή της αγγλικανικής εκκλησίας στις αξίες του καθολικισμού) και λάτρευε τον μεγαλύτερο αδερφό της που ήταν και το παράθυρό της στον κόσμο, και βέβαια στην Αδελφότητα των Προραφαηλιτών: ήταν μοντέλο για διάσημους πίνακες του αδερφού της (The Girlhood of Mary Virgin το 1849, ο πρώτος που υπέγραψε με τα αρχικά PRB της αδελφότητας, Ecce Ancilla Domini/Ο Ευαγγελισμός το 1850 κ.ά.) ενώ συνεργαζόταν με το ψευδώνυμο Ellen Alleyne στο λογοτεχνικό περιοδικό των Προραφαηλιτών, The Germ.

Συνδέθηκε με το ζωγράφο James Collinson, αλλά ο αρραβώνας τους διαλύθηκε ενώ και οι επόμενοι δύο άντρες στη ζωή της για τους οποίους γνωρίζουμε, δεν κατόρθωσαν να την πείσουν να τους παντρευτεί. Έζησε μια περιορισμένη σπιτική ζωή, με υγεία εύθραυστη που συνεχώς χειροτέρευε με το πέρασμα των χρόνων.
Άρχισε να γράφει το 1848 αρχικά μιμούμενη τους αγαπημένους της ρομαντικούς ποιητές, και με θρησκευτικές επιρροές από τη Βίβλο και τους βίους των αγίων. Σταδιακά αρχίζει να αποκτά τη δική της φωνή, με πρώτη εμφάνισή της στα γράμματα μια ιδιωτική έκδοση των ποιημάτων της με τίτλο Verses το 1847, χρηματοδοτούμενη από τον θείο της John William Polidori.
To 1862 ήταν η χρονιά της αναγνώρισής της όταν δημοσιεύτηκε το ποιητικό έργο Goblin Market and Other Poems, το οποίο έγινε δεκτό με θερμά σχόλια από κριτικούς και ποιητές, όπως ο Τέννυσον. Το ομώνυμο ποίημα έχει τη μορφή αλληγορικού παραμυθιού χωρισμένο σε τέσσερα μέρη και αφηγείται τις περιπέτειες δύο αδερφών σε έναν κόσμο όπου κατοικούν οι καλικάντζαροι: τα δύο κορίτσια παρασύρονται να δοκιμάσουν τα φρούτα που τους προσφέρουν οι ζωόμορφες δαιμονικές μορφές – η μία ενδίδει, η άλλη αντιστέκεται και προσπαθεί να σώσει την αδερφή της. Θεωρήθηκε ως μια αλληγορία για τη θέση της γυναίκας στη βικτοριανή κοινωνία, αλλά και μια ιστορία με ηθικό-θρησκευτικό δίδαγμα για την πτώση και τη λύτρωση. Η Rossetti συνέχισε να δημοσιεύσει ποίηση για το υπόλοιπο της ζωής της: τα ποιητικό της έργο είναι μεγάλο σε έκταση, και περιλαμβάνει και πολλά παιδικά ποιήματα που προσωπικά τα βρίσκω εξαιρετικά. (Νομίζω ότι η πιο ολοκληρωμένη παρουσίαση του έργου της, είναι η εξής: The Complete Poems of Christina Rossetti. Edited by Rebecca W Crump. A complete and comprehensive collection, with publication annotation, in three volumes. Baton Rouge: Louisiana State University Press, 1979–85. Εδώ μπορείτε να βρείτε ένα ελεύθερο στην ανάγνωση και διακίνηση e-book με το ποιητικό της έργο: http://www.gutenberg.org/files/19188/19188-h/19188-h.htm )
Οι σταθερές θεματικές εμμονές στην ποίησή της ήταν το εφήμερο της ανθρώπινης αγάπης σε σχέση με τη θεϊκή, ο πειρασμός και η πτώση, η προδοσία, το υπερφυσικό, ο θάνατος, ο χαμένος έρωτας. Το ποιητικό χάρισμά της ήταν εκείνο του τραγουδιού: ο λυρισμός και η μουσικότητα των στίχων της μοιάζουν να εκπορεύονται από μια αστείρευτη πηγή στην ψυχή της που δεν σταματά να τραγουδά όχι από χαρά, σπανίως από χαρά, αλλά επειδή αυτή είναι η ποιητική της φωνή. Τα πουλιά άλλωστε τραγουδούν συχνά, άλλοτε χαρούμενα και άλλοτε θρηνητικά, μέσα στους στίχους της όπωςο κούκος στο εισαγωγικό ποίημα-θρήνο, που είναι ένα από τα πιο αγαπημένα μου.
Δύο ποιήματά της έγιναν γνωστά στην Αγγλία χριστουγεννιάτικα τραγούδια, (In the Bleak Midwinte και Love Came Down at Christmas). Έγραψε επίσης διηγήματα και ιστορίες καθώς και θρησκευτικά κείμενα όπως το The Face in the Deep, ένα κείμενο σχολιασμού και ερμηνείας της Αποκάλυψης του Ιωάννη. Το θρησκευτικό της έργο, της απέφερε μια θέση στο εορτολόγιο της Αγγλικανικής εκκλησίας, στις 27 Απριλίου, ως τιμή στη μνήμη της.
Η ποίησή της αν και αρκετά αναγνωρισμένη για μια γυναίκα ποιήτρια στην εποχή της, ξεχάστηκε στα χρόνια που ακολούθησαν, για να την ανακαλύψουν ξανά τη δεκαετία του ’70 οι ακαδημαϊκοί αλλά και το φεμινιστικό κίνημα: οι πρώτοι διαπίστωσαν τη δύναμη της γραφής της κάτω από την επιφάνεια του λυρισμού, των θρησκευτικών εμμονών της και των θεματικών μοτίβων του Ρομαντισμού. Το δε φεμινιστικό κίνημα την υιοθέτησε ως μια σημαντική ποιήτρια και πρωτοπόρο, σε μια κοινωνία όπου οι γυναίκες είχαν μόνο κατ’ εξαίρεση θέση στο δημόσιο βίο. Η επιρροή της στη γυναικεία γραφή έφτασε και μέχρι τις μέρες μας, όταν η διάσημη συγγραφέας της σειράς Χάρι Πότερ, J. K. Rowling, έγραψε με ψευδώνυμο το αστυνομικό μυθιστόρημα The Cuckoo’s Calling το 2013, χρησιμοποιώντας ως τίτλο τον δεύτερο στίχο από το ποίημα με το οποίο ανοίγει αυτή παρουσίαση, αλλά και ολόκληρο το ποίημα στην εισαγωγή του βιβλίου.
Αυτή είναι, συμπυκνωμένη για τις ανάγκες ενός κειμένου παρουσίασης, η ζωή της Christina Rossetti. Γιατί θα μπορούσε όμως μια αναγνωρισμένη τουλάχιστον στον αγγλοσαξονικό κόσμο ποιήτρια, να θεωρηθεί εκτός κιβωτού, όπως είναι η θεματική της σειράς αυτής των παρουσιάσεων που φιλοξενεί το Παράθυρο;
Έχοντας διαβάσει μεγάλο μέρος από το έργο της, είχα εξ αρχής την εντύπωση ότι η εξωτερική μορφή του αποτελεί μία μάσκα. Η Rossetti, πάντα σύμφωνα με την εκτίμησή μου, δεν ήταν ούτε το ήσυχο, κατοικίδιο πλάσμα που αναζητούσε την ποιητική έμπνευση σε υψηλά ιδανικά και σε θρησκευτικά οράματα όπως ήταν η εικόνα που πρόβαλε εκείνη για τον εαυτό της προς τα έξω, ούτε και μια πρωτοπόρος της γυναικείας καλλιτεχνικής παρουσίας στη δημόσια σφαίρα, όπως την αντιλαμβάνονται οι φεμινίστριες. (Τουλάχιστον, δεν υπήρξε κάτι τέτοιο συνειδητά.)
Κάτω από το λυρισμό, τις αισθητικά και ηχητικά όμορφες ομοιοκαταληξίες των στίχων της που θέλεις να τους διαβάζεις ξανά και ξανά για τους ακούς, και την υψηλή τεχνική της, κάτω από τις εικόνες και τα σύμβολα που επαναλαμβάνονται σταθερά, αναπνέει μια λεπτή ειρωνεία, ένα χαμόγελο πικρό και περιπαικτικό. Ένα δεύτερο επίπεδο είναι σαφώς εκεί, ένα βάθος που δεν διακρίνεται κοιτώντας την επιφάνεια. Η ίδια η Rossetti μιλώντας για τη ζωή της στην ανιψιά της, αναφέρει ότι υπήρξε ένα πλάσμα με έντονο, σχεδόν βίαιο, ταμπεραμέντο, με πάθος και συναισθηματικά ξεσπάσματα που έμαθε, όπως έλεγε, να τα ελέγχει: αφηγείται ένα περιστατικό της παιδικής της ηλικίας, όπου ήταν τόσο θυμωμένη από την τιμωρία της μητέρας της, ώστε αυτοτραυματίστηκε στο χέρι με ψαλίδι, για να εκτονώσει την οργή της. Οι βιογράφοι της επίσης συχνά επισημαίνουν την ύπαρξη ενός τραύματος, πιθανώς σεξουαλικής φύσης, στην ποίησή της το οποίο αποδίδεται με σύμβολα: ένα ακατονόμαστο μυστικό που τη στοιχειώνει… Αλλά και η εμμονή της με το θάνατο, που εξηγείται βέβαια ως ένα βαθμό από την επιρροή του Ρομαντισμού αλλά και από την άσχημη υγεία της που συχνά την έφερνε στο κατώφλι του, δείχνει μια έντονη κλίση προς τη σκοτεινή πλευρά που δεν μπορεί να μην ήταν στοιχείο του χαρακτήρα της. Η ποίησή της είναι βαθιά σκοτεινή, από κάποιους χαρακτηρίζεται γοτθική. Ακόμα κι όταν το θέμα της μοιάζει τρυφερό ή ευχάριστο, η αίσθηση της ειρωνείας είναι εκεί, το ίδιο και το ανείπωτο, το σκοπίμως κρυφό. Η ποίηση είναι η μάσκα της, η οικιακή ζωή είναι το πέπλο πίσω από το οποίο κρύβεται, η δημόσια εικόνα της είναι μία ψευδαίσθηση. Πίσω από όλα αυτά, κρύβεται το μυστικό της. Φυσικά, δεν είμαι η πρώτη ούτε η μόνη που το διακρίνει και έχουν διατυπωθεί αρκετές απόψεις για τι μπορεί να ήταν αυτό που τόσο αυστηρά περιφρουρούσε. Στο απόσπασμα από το ποίημα που ακολουθεί, το λέει άλλωστε και η ίδια ξεκάθαρα.

Winter: My Secret.

I tell my secret? No indeed, not I.
. . .
I cannot ope to everyone who taps.
And let the draughts come whistling thro’ my hall;
Come bounding and surrounding me,
Come buffeting, astounding me,
Nipping and clipping thro’ my wraps and all.
I wear my mask for warmth.

«Φορώ τη μάσκα μου για θαλπωρή». Νομίζω ότι αυτός ο στίχος περικλείει όλο το μυστήριο της ζωής της και την απάντηση γιατί επέλεξε συνειδητά η ίδια, να παραμείνει εκτός κιβωτού.

πίνακας:  Ecce Ancilla Domini/Ο Ευαγγελισμός,1850 , του Dante Gabriel Rossetti

Advertisements

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.

  • © 2011 - 2015
    toparathyro.com
    ISSN: 2241-7230

Αρέσει σε %d bloggers: