Αγγέλα Γαβρίλη – Veronica Franco

Veronica Franco

 

“So sweet and delicious do I become,
when I am in bed with a man
who, I sense, loves and enjoys me,
that the pleasure I bring excels all delight,
so the knot of love, however tight
it seemed before, is tied tighter still.” 

 

(Poems and Selected Letters, ed. Ann Rosalind Iones and Margaret F. Rosenthal, University of Chicago Press)

 

«Συνάντησα» τη Βερόνικα Φράνκο τυχαία, αναζητώντας ένα λογοτεχνικό ψευδώνυμο που τελικά αποφάσισα να μην χρησιμοποιήσω: ανακάλυψα μία πρωτοπόρο γυναίκα, μία ποιήτρια της Ιταλικής Αναγέννησης, αλλά και μία «αξιότιμη εταίρα» («cortigiana onesta»), της οποίας οι μυθιστορηματικές σχεδόν περιπέτειες ως επαγγελματίας πόρνη στη Βενετία, συνυπήρχαν με την ποιητική της ιδιότητα. Αν και στα αγγλικά και ιταλικά, υπάρχουν αρκετά βιβλία για τη ζωή της κυρίως και λιγότερο για την ποίησή της, στην Ελλάδα είναι σχεδόν άγνωστη, και έτσι επέλεξα με αυτήν να εγκαινιάσω τη συνεργασία με το «Παράθυρο».

Η «Venus di Venezia» («Αφροδίτη της Βενετίας», όπως την αποκαλούσαν, άλλωστε από τη θεά του έρωτα πήρε το όνομά της και η πόλη), γεννήθηκε το 1546 και έμαθε την τέχνη της εταίρας από τη μητέρα της που ακολουθούσε το ίδιο επάγγελμα ενώ οι τρεις αδερφοί της επηρέασαν καθοριστικά τη διαμόρφωση της προσωπικότητάς της και τη μόρφωσή της: αγάπησε τα γράμματα και τις τέχνες και μελέτησε ποίηση, μουσική, ελληνική και λατινική λογοτεχνία. Παντρεύτηκε και χώρισε πολύ νέα ενώ απέκτησε στη διάρκεια της ζωής της έξι παιδιά, από τα οποία μόνο τρία επέζησαν.

Η Βερόνικα Φράνκο ήταν εταίρα, με την αρχαιοελληνική σημασία της ιδιότητας αυτής: μορφωμένη, με μεγάλες ικανότητες στο λόγο και ευφυής. Η κοφτερή, τολμηρή της γλώσσα τη διαφοροποιούσε από το πρότυπο της απόμακρης, σιωπηλής μούσας ή ερωμένης, και φυσικά, της δημιουργούσε μπελάδες και εχθρούς. Και βέβαια, πληρωνόταν αδρά για τις υπηρεσίες της: το όνομά της υπήρχε στον «Κατάλογο των κυριότερων και πιο τιμημένων εταίρων της Βενετίας», όπου η μητέρα της ορίζεται ως το πρόσωπο στο οποίο πρέπει να καταβάλλουν το χρηματικό ποσό οι πελάτες.

Η ζωή της δεν εύκολη, παρά την επαγγελματική επιτυχία της: όταν το 1575 μία  επιδημίας πανώλης χτύπησε τη Βενετία, εγκατέλειψε την πόλη, αλλά έχασε μεγάλο μέρος της περιουσίας της ενώ το σπίτι της λεηλατήθηκε. Επέστρεψε το 1577, και τότε κατηγορήθηκε από την Ιερά Εξέταση για μαγεία. Οι κατηγορίες αποσύρθηκαν όταν η ίδια η υπερασπίστηκε με επιτυχία τον εαυτό της στη δίκη: λέγεται ότι δήλωσε πως αν η ίδια ήταν ένοχη, ως συνένοχοί της θα έπρεπε να θεωρηθούν και οι πελάτες της: τότε, μεγάλος αριθμός αντρών από το ακροατήριο, ήρθε και στάθηκε στο πλευρό της, στο εδώλιο.

Για το τέλος της ζωή της, λίγα ξέρουμε: η Φράνκο δημιούργησε ένα φιλανθρωπικό ίδρυμα για τις πόρνες και τα παιδιά τους και πέθανε το 1591, σε ηλικία σαράντα πέντε ετών. Αρκετά στοιχεία για τη ζωή της υπάρχουν στο βιβλίο The Honest Courtesan της Μάρκαρετ Φ. Ρόζενθαλ (University of Chicago Press ) ενώ η ταινία του 1998, Dangerous Beauty είναι βασισμένη στο βιβλίο της Ρόζενθαλ.

Η ενασχόλησή της με την ποίηση ξεκίνησε το 1570 όταν άρχισε να συναναστρέφεται με τον ευγενή Domenico Venier, ο οποίος ήταν λογοτεχνικός σύμβουλος σε αρκετούς συγγραφείς της εποχής. Συμμετείχε στο διάσημο λογοτεχνικό σαλόνι του ενώ μαζί συγκέντρωσαν τα έργα επιφανών ποιητών σε ανθολογίες. (Ένα από παράδοξα της ζωής της ήταν και το γεγονός ότι ο μεγαλύτερος πολέμιός της που την κατηγορούσε συχνά δημοσίως, ήταν ο ξάδερφος του προστάτη της. Αλλά πάλι, ίσως να μην είναι και τόσο παράδοξο.) 

Το έργο της Τerze rime εκδόθηκε το 1575 και περιλαμβάνει 25 επιστολές γραμμένες σε στίχο, 17 από την ίδια τη Φράνκο και οι υπόλοιπες από έναν άγνωστο άντρα που είναι πολύ πιθανόν ο Venier, σε ένα είδος έμμετρου διαλόγου. Η ποίησή της είναι λυρική, σε στροφές τριών στίχων όπως λέει και ο τίτλος, ενώ έχει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, με κυρίαρχο αυτό του γυναικείου ερωτισμού όπου με τολμηρή γλώσσα, υπερηφανεύεται για τα σεξουαλικά της ταλέντα, υπονομεύοντας την παραδοσιακή απεικόνιση της γυναίκας στη λογοτεχνία της εποχής της. Η Φράνκο εμπλέκεται σε διάλογο με το αντρικό φύλο και σε ορισμένους στίχους, η πένα της είναι μαχητική: γράφει σε έντονο ύφος μία απάντηση σε τρία χυδαία ποιήματα που γράφτηκαν εναντίον της από τον ξάδελφο τού Venier, υπερασπίζεται επίσης όλες τις γυναίκες που δέχονται λεκτική ή σωματική κακοποίηση από άντρες, καταγγέλλει τη βαρβαρότητα κατά των γυναικών και των παιδιών σε έναν ανδροκρατούμενο κόσμο καθώς και τη σεξουαλική καταπίεση. Άλλα ποιήματα της συλλογής απηχούν τη ρητορική και τη θεματολογία των λατινικών ελεγειών του Κάτουλλου, του Προπέρτιου και του Οβιδίου: τη νοσταλγία, την ερωτική επιθυμία, τη ζήλια, τη θλίψη για μια χαμένη αγάπη αλλά και τη θλίψη της αυτοεξορίας, όταν αναγκάστηκε να φύγει από την αγαπημένη της πόλη.

Το 1580 δημοσίευσε το έργο Lettere familiari a diversi που περιελάμβανε 50 επιστολές για «οικεία» θέματα προς διάφορους αποδέκτες, και δύο σονέτα αφιερωμένα στο βασιλιά της Γαλλίας, Ερρίκο τον Γ΄, με τον οποίο διατηρούσε σχέση και δεχόταν συχνά επισκέψεις του. Οι επιστολές αυτές την απεικονίζουν σε σκηνές από τις καθημερινές της δραστηριότητες: να παίζει μουσική, να ποζάρει για ένα πορτρέτο, να παραθέτει ένα δείπνο για φίλους, να ζητά ένα δάνειο, μεταφέροντας έτσι την ιδιωτική της ζωή στη δημόσια σφαίρα. Άλλες επιστολές αναλύουν λογοτεχνικά έργα ενώ αφιερώνει κάποιες στον Tintoretto που ζωγράφισε πολλά πορτρέτα της, καθώς στους θαυμαστές της. Επίσης, παρέχει συμβουλές σε άντρες φίλους της, ενώ σε μία επιστολή, αποτρέπει μια μητέρα που σκέφτεται να κάνει την κόρη της εταίρα.

Αυτό το σύντομο κείμενο δεν φιλοδοξεί σε μία πλήρη ανάλυση του έργου της, παρά μόνο να δώσει το έναυσμα για να τη γνωρίσουν όσοι την αγνοούν: διαβάζοντας την ποίησή της δεν θα την χαρακτήριζα σημαντική ποιήτρια, κυρίως ακολουθεί το στιλ των κλασικών ποιητών που είχε μελετήσει, με εξαίρεση τα καθαρά ερωτικά της ποιήματα όπως αυτό που παραθέτω στην αρχή, όπου εκεί η Φράνκο μοιάζει να απελευθερώνεται από στερεότυπα και φόρμες και δημιουργεί μία ποίηση ηδονική, τρυφερή και «παιχνιδιάρα», μία ρεαλιστική απόδοση της χαράς του έρωτα, χωρίς ντροπές και συναισθηματισμούς. Το δεύτερο ενδιαφέρον στοιχείο στην ποιητική της, κατά την εκτίμησή μου, είναι το γεγονός ότι χρησιμοποιεί τα ποιήματα ως όπλα: επαγγελματικά (για να γίνει διάσημη και να προσελκύσει περισσότερη πελατεία), σε προσωπικά θέματα, για να απαντήσει σε επιθέσεις, αλλά και σε κοινωνικά ζητήματα, για να υπερασπιστεί τις γυναίκες απέναντι στις αδικίες που υφίστανται.

Η παρουσία της σε αυτή τη στήλη, είναι μία απόδοση φόρου τιμής σε μία ποιήτρια και μία γυναίκα, που υπήρξε ξεχωριστή τόσο για την εποχή της όσο και για το περιβάλλον της, αναβιώνοντας την αρχαία παράδοση της εταίρας, της σεξουαλικά απελευθερωμένης και μορφωμένης γυναίκας, που είναι κυρία του εαυτού της και της τύχης της ενώ οι σχέσεις με τους άντρες, αν και περιέχουν την έννοια της χρηματικής συναλλαγής, είναι έντιμες και ισότιμες. Ερωμένη αλλά και φίλη, σύμμαχος αλλά και άξια αντίπαλος αν χρειαστεί, εταίρα αλλά και ποιήτρια, η Βερόνικα Φράνκο υπήρξε μία σημαντική γυναίκα, κι ας έμεινε εκτός Κιβωτού.

 

Advertisements

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.

  • © 2011 - 2015
    toparathyro.com
    ISSN: 2241-7230

Αρέσει σε %d bloggers: