René Char – Τα Φύλλα του Ύπνου

[μτφ ο Λυσίας Αναστασόπουλος]

char-rene

René Char – Τα Φύλλα του Ύπνου

(Συνοπτική παρουσίαση της πλήρους μετάφρασης)

 

Ο René Char (1907-1988) υπήρξε μία από τις κορυφαίες μορφές της Ευρωπαϊκής ποίησης του μοντερνισμού του προηγούμενου αιώνα. Εμφανίστηκε στα γαλλικά γράμματα στα 1928 με την ποιητική συλλογή Les cloches sur le cœur και αμέσως μετά συνδέθηκε με την ομάδα των υπερρεαλιστών. Όπως πολύ ωραία το αναφέρει ο Laurent Greilsamer στο Un poète en armes, «Ο Μπρετόν τον έχρισε, ο Αραγκόν τον βάπτισε, ο Ελυάρ τον είχε σαν δίδυμο αδερφό του». Θα μείνει μαζί τους μετέχοντας δραστήρια στη δράση του κινήματος μέχρι το 1934, όπου σταδιακά απομακρύνεται και οι σχέσεις τους στο ποιητικό πεδίο διακόπτονται οριστικά. Ωστόσο εξακολουθεί να δημοσιεύει χωρίς να χάνει από τα μάτια του τον Ισπανικό εμφύλιο και την άνοδο του Φασισμού στην Ευρώπη. Με την κήρυξη του πολέμου πολεμάει στην Αλσατία και παρασημοφορείται. Η Γαλλία ηττάται και το προδοτικό καθεστώς του Vichy που ελέγχει τον γαλλικό νότο ζητάει να τον συλλάβει. Ειδοποιημένος την τελευταία στιγμή από έναν χωροφύλακα, περνάει στην Άνω Προβηγκία και κρύβεται στο μικρό ορεινό χωριό το Céreste, που τα χρόνια πριν από τον πόλεμο το χρησιμοποιούσε σαν καταφύγιο ηρεμίας και απομόνωσης. Από εδώ στα 1941, αρχίζοντας κυριολεκτικά από το μηδέν, θα ξεκινήσει την δημιουργία ενός αντιστασιακού δικτύου.

Τα Φύλλα του Ύπνου είναι το προσωπικό σημειωματάριο που ο ποιητής κρατούσε κατά τη διάρκεια της στράτευσής του στην Αντίσταση και αποτελούνται από 237 χωρία στο είδος του θραύσματος. Στο τοπίο της Αποκάλυψης και στον όλεθρο του θανάτου που επέβαλε η ναζιστική Κατοχή, ο Char αντιτάσσει τη φιλία, τον έρωτα, το ποιητικό όραμα του μέλλοντος, την ηθική συγκρότηση του ανθρώπου και την ελευθερία του αγώνα. Επωμίζεται ισότιμα τον άνθρωπο της κάθε μέρας και τον ποιητή που είναι ο ίδιος, και εξακοντίζει την μοναδική αυτή σύλληψη της αγωνιζόμενης ύπαρξης στο κενό διάστημα της απουσίας συνομιλητή. Η «φωτογραφία του» εκτινάσσεται προς τ’ αστέρια, υπερβαίνει την παρούσα στιγμή και γίνεται ο καθρέφτης του απεριόριστου… «Α, να περιστρέφεσαι γενναιόδωρα επάνω από τις εποχές του φλοιού, ενώ το αμύγδαλο σκιρτάει, ελεύθερο…» (απ. 55)

 

**

 

1

Όσο μπορείς δίδασκε για να γίνεις αποτελεσματικός, για να επιτευχθεί ο σκοπός μα όχι πιο πέρα. Πιο πέρα υπάρχει καπνός. Όπου υπάρχει καπνός υπάρχει αλλαγή.

 

8

Οι λογικοί άνθρωποι χάνουν ως και την ιδέα της πιθανής διάρκειας της ζωής τους και της καθημερινής ισορροπίας τους όταν το ένστικτο της αυτοσυντήρησης καταρρέει εντός τους κάτω από τις απαιτήσεις του ενστίκτου της ιδιοκτησίας. Γίνονται εχθρικοί στα ρίγη της ατμόσφαιρας και υποτάσσονται χωρίς αυτοσυγκράτηση στις παρακλήσεις του ψεύδους και της

κακίας. Είναι κάτω από μια χαλαζόπτωση κακότητος που θρυμματίζεται η άθλια υπόστασή τους.

 

12

Αυτή που μ’ έφερε στον κόσμο και η οποία θα με διώξει δεν παρεμβαίνει παρά τις ώρες που είμαι πολύ αδύναμος για να της αντισταθώ. Ηλικιωμένη όταν γεννήθηκα. Άγνωστη νέα όταν θα πεθάνω. Η μόνη και πάντα Περαστική.

 

16

Η συνεννόηση με τον άγγελο, η πρωταρχική μας έγνοια. (Άγγελος, αυτός που, στο εσωτερικό του ανθρώπου, κρατάει σε απόσταση το θρησκευτικό συμβιβασμό, ο λόγος της πιο υψηλής σιωπής, η σημασία η πιο ανεκτίμητη. Χορδιστής των πνευμόνων που χρυσώνει τα βιταμινούχα τσαμπιά του ακατόρθωτου. Γνωρίζει το αίμα, αγνοεί τα ουράνια. Άγγελος: το κερί που εγκύπτει στα ορεινά της καρδιάς).

 

30

Ο Αρχιδούκας μου εκμυστηρεύεται ότι ανακάλυψε τον εαυτό του όταν ασπάστηκε την Αντίσταση. Μέχρι τούδε ήταν ένας της ζωής του ηθοποιός, επικριτικός και καχύποπτος. Η αβεβαιότητα τον δηλητηρίαζε. Μια στείρα μελαγχολία τον κάλυπτε βήμα το βήμα. Σήμερα αγαπά, σπαταλιέται, δεσμεύεται, γυμνώνεται, προκαλεί. Εκτιμώ πολύ αυτόν τον αλχημιστή.

 

45

Ονειρεύομαι μια χώρα στολισμένη, καλοπροαίρετη, ερεθισμένη αίφνης από τα έργα των σοφών και την ίδια ώρα συγκινημένη από τον ζήλο κάποιων θεών, στα πλησιάσματα των γυναικών.

 

59

Αν ο άνθρωπος δεν έκλεινε με αυτοκυριαρχία κάθε τόσο τα μάτια, θα έφθανε να μην μπορεί να αντικρίσει αυτό που αξίζει να ειδωθεί.

 

61

Ένας αξιωματικός που ήρθε από την Βόρεια Αφρική, εκπλήσσεται που οι φουκαράδες αντάρτες μου, όπως τους αποκαλεί, εκφράζονται σε μια γλώσσα που ενώ το νόημα της του διαφεύγει, το αυτί του όντως εξεγείρεται “από την ευγλωττία των εικόνων”. Του έδωσα να καταλάβει ότι η αργκό είναι απλώς γραφική, ενώ η γλώσσα που είναι εδώ εν χρήσει οφείλεται στην θαυμαστή συμφωνία ανάμεσα σ’ εμάς και στα συμβάντα, εντός της οικειότητας των οποίων καθημερινά ζούμε.

 

69

Βλέπω τον άνθρωπο χαμένο σε πολιτικές διαστροφές, συγχέοντας πράξη και εξιλέωση, ονομάζοντας κατάκτηση την εκμηδένισή του.

 

95

Τα ερέβη του Ρήματος με μουδιάζουν και με ανοσοποιούν. Δεν μετέχω στην αγωνία του παραμυθιού. Με μιαν απλότητα πέτρας, παραμένω η μητέρα των μακρινών λίκνων.

 

103

Ένα μέτρο σπλάχνων για να μετρήσουμε τις ευκαιρίες μας.

 

107

Δεν προσφέρουμε κρεβάτι δακρύων σαν σε επισκέπτη περαστικό.

 

111

Το φως διώχτηκε από τα μάτια μας. Κατέλαβε κάποιο μέρος στα κόκαλά μας. Με τη σειρά μας το καταδιώκουμε για να του ξαναδώσουμε το στεφάνι του.

 

129

Είμαστε όμοιοι μ’ αυτούς τους φρύνους που μέσα στην άχαρη νύχτα των βάλτων κοάζουν χωρίς να φαίνονται, λυγίζοντας με την ερωτική τους κραυγή όλη την ματαιότητα του σύμπαντος.

 

131

Προσκαλούμε την ελευθερία να καθίσει σε όλα τα κοινά συσσίτια. Η θέση παραμένει κενή μα το σερβίτσιο μένει στο τραπέζι.

 

140

Η ζωή θα άρχιζε με μιαν έκρηξη και θα τελείωνε με ένα κονκορδάτο ; Είναι παράλογο.

 

144

Σαν να έχουν τρυπηθεί τα αρχαία σου οστά της πεταλούδας!

 

146

Ο Roger ήταν πολύ ευτυχής που είχε γίνει για την εκτίμηση της νεαρής γυναίκας του ο σύζυγος-που- έκρυβε-ο-θεός. Πέρασα σήμερα δίπλα από το χωράφι με τα ηλιοτρόπια η θέα των οποίων τον ενέπνεε. Η ξηρασία έκαμπτε τις κορφές των θαυμαστών, των ανούσιων λουλουδιών. Είναι λίγα βήματα πιο πέρα από κει που χύθηκε το αίμα του, στη βάση μιας γέρικης μουριάς, κουφής μ’ όλο το πάχος του φλοιού της.

 

154

Ο ποιητής, ικανός στην υπερβολή, εκτιμά σωστά εντός του μαρτυρίου.

 

169

Η φωτεινότητα είναι η πληγή η πιο συγγενής του ήλιου.

 

184

Να θεραπεύεις το ψωμί. Να τραπεζώνεις το κρασί.

 

199

Υπάρχουν δύο ηλικίες για τον ποιητή: η ηλικία κατά την διάρκεια της οποίας η ποίηση, από κάθε άποψη, τον κακομεταχειρίζεται, κι αυτή που του δίνεται ερωτευμένη τρελά. Μα καμιά τους δεν είναι οριστικά καθορισμένη. Και η δεύτερη δεν κυριαρχεί.

 

202

Η παρουσία της επιθυμίας όπως αυτή του θεού αγνοεί τον φιλόσοφο. Σε αντάλλαγμα ο φιλόσοφος τιμωρεί.

 

212

Χώσου μέσα στο άγνωστο που σκάβει. Εξαναγκάσου να περιστρέφεσαι.

 

222

Αλεπού μου, βάλε το κεφάλι σου στα γόνατά μου. Δεν είμαι χαρούμενος κι όμως αρκείσαι. Καντηλάκι ή κομήτης, άλλο δεν βρίσκεται καρδιά μεγάλη μήτε μέλλον επάνω στη γη. Τα σκαλοπάτια του λυκόφωτος αποκαλύπτουν το ψιθύρισμά σου, φωλιά της μέντας και του δενδρολίβανου, εμπιστοσύνη αμφιρρέπουσα ανάμεσα στα ροδίσματα του φθινοπώρου και το ελαφρύ σου φόρεμα. Είσαι η ψυχή του βουνού στις διάφανες πλαγιές, στους βωβούς βράχους πίσω από χείλη αργίλου. Και οι άκρες από τα ρουθούνια σου τρέμουν. Και το χέρι σου κλείνει το μονοπάτι και πλησιάζει την κουρτίνα των δέντρων. Αλεπού μου, παρουσία δύο άστρων, της παγωνιάς και του ανέμου, στηρίζω επάνω σου τις γκρεμισμένες ελπίδες μου για το νικηφόρο αγκάθι της αχόρταγης μοναξιάς.

 

­­____________

Σημ. τ. μ.: Σ’ αυτή τη μικρή περιληπτική ανθολόγηση προσπαθήσαμε να κρατήσουμε, όσο ήταν δυνατό, τη δομή και την ποικιλία που παρουσιάζει συνολικά η εικόνα των Φύλλων του Ύπνου. Είθε, αυτό να είναι το έναυσμα για μια πιο βαθιά και εμπεριστατωμένη προσέγγιση από την πλευρά των φίλων της ποίησης, στο έργο του René Char.

 

Advertisements

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.

  • © 2011 - 2015
    toparathyro.com
    ISSN: 2241-7230

Αρέσει σε %d bloggers: