Αναστάσης Παναγιωταρόπουλος – Η Τέχνη ως σημείο

Εκείνο που ανέκαθεν με προβλημάτιζε απ’ τη στιγμή που θέλησα να ασχοληθώ με την φιλοσοφία είναι το αληθές της ύπαρξης. Ένα τιτάνιο ερώτημα που ακονίζει την ψυχή. Ποιός είναι ο λόγος που φανερώνει τα πράγματα στο άνοιγμά τους; Παράλληλα με αυτή την αγωνία συνέπλεε και η αναζήτηση του προορισμού της τέχνης. Ποια είναι η πηγή αυτού του κοσμογονικού φαινομένου στην ανθρώπινη κατάσταση; Αν η τέχνη σώζει κάτι από την χαμένη φωνή του ανθρώπου, είναι μια υπόθεση ανοίγματος στο κόσμο της πραγματικότητας εν γένει. Μ αυτό τον ιδιότυπο συγκερασμό επιχείρησα να εμβαθύνω στην αναζήτηση της τέχνης υπό το πρίσμα της φιλοσοφικής θεωρίας. Βλέποντας πως η οντολογική προσέγγιση είναι αυτό που έθρεψε την ερωτηματοθεσία μου: Πώς παρουσιάζεται ο λόγος στην εικόνα και γιατί η εικόνα να φανερώνει τον λόγο;

Η ΤΕΧΝΗ ΩΣ ΣΗΜΕΙΟ.

 

Πώς η τέχνη σημαίνει το παρόν; (Μια οντολογική θεώρηση του φαινομένου.)

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ.

 

Α. Αν και ο χαρακτήρας του ζητήματος που πραγματευόμαστε είναι εκ των πραγμάτων πολυδιάστατος, θα επιχειρήσουμε ευθύς εξαρχής να καταστήσουμε σαφές το περιεχόμενο του μηνύματός του. Αναλογιζόμενοι την πολύπλευρη διάσταση του φαινομένου της Τέχνης, οι περισσότερο υποψιασμένοι από εμάς που βρισκόμαστε εδώ μέσα σ αυτό τον χώρο( ένα εκκολαπτήριο εν δυνάμει καλλιτεχνών) είναι σε θέση να κατανοήσουν το θαυμαστό άνοιγμα της δημιουργίας μορφών, όχι έκφρασης, αλλά σήμανσης. Σαφώς και διαπιστώνουμε, παρατηρώντας το γεγονός της τέχνης όπως εκτυλίσσεται στη σύγχρονη πρότασή του , μια δυναμική κατάσταση σύγκρουσης της ύλης και της μορφής, η οποία προτείνεται ως μια απόλυτη αφαίρεση. Η προοπτική αυτής της λακωνικής εκδοχής των πραγμάτων είναι το πρόταγμά της. Η εικόνα στην αφαίρεση της είναι γεγονός σημείου. Σημειώνοντας αυτό το βασικό πλαίσιο σχέσης μεταξύ κάθε υπάρχοντος υλικού και καθεμιάς δυνατής μορφής του, η Τέχνη είναι το σημείο που καταδεικνύει αυτή την πάλη των στοιχείων εντός της εικόνας. Όταν η εικόνα μας παρουσιάζεται ως το άνοιγμα για την φανέρωση του κόσμου ως λόγος που συγκροτεί τα πράγματα. Πάνω στη δυναμική αυτής της υπόθεσης, ανά τους αιώνες γίνεται μια ατέρμονη συζήτηση για τον λόγο της εικόνας. Σε άλλης τάξεως θέση, όσοι θεωρητικοί (ενασχολούμενοι με θεωρητικής φύσεως ζητήματα) αποπειράθηκαν να αποδώσουν έναν ακριβή ορισμό περί Τέχνης, απέτυχαν παταγωδώς στο καθορισμό της παρουσίας αυτού του ολικού φαινομένου. Για τον λόγο που είναι άπειρο, όπως η γνώση και ο έρωτας, αφού είναι συνθήκες βιώματος και προς αναζήτηση παράγοντες αυτού. Ωστόσο σ αυτού του είδους την αναζήτηση δεν έλειψαν και οι οξείες αντιπαραθέσεις μιας κατηγορίας θεωρητικών που ισχυρίστηκαν ότι με το οπλοστάσιο της οντολογίας θα κατόρθωναν να λύσουν το μυστήριο αυτού του προβλήματος. Είναι τόσο πασιφανής η αινιγματική φύση αυτού του προβλήματος, που από ένα σημείο και έπειτα το μυστηριώδες της υποθέσεως τροφοδοτεί την αναζήτηση μιας οδού, περισσότερο μετριοπαθούς. Έτσι λοιπόν θα προσεγγίσουμε το ωραίο του μυστηρίου, αν χαρτογραφήσουμε τον κόσμο της καλλιτεχνίας από την έποψη μιας οντολογικής θεώρησης της εικόνας. Ουσιαστικά συμβαίνει μια απόπειρα αναθεώρησης των όσων ειπώθηκαν πάνω στο κρίσιμο θέμα του ορισμού και βάσει μιας νέας οντολογικής πρότασης, ανακύπτει η αναμενόμενη ερωτηματοθεσία: Πώς η τέχνη σημαίνει το παρόν του κόσμου ή γιατί η εικόνα ως άνοιγμα να φανερώνει αυτό το παροντικό γεγονός; Προσωπικά να αναφέρω ότι πάνω σ αυτό το θεμελιακό ερώτημα σκόνταψα και προβληματίστηκα για τον προορισμό της τέχνης. Αν επιχειρούμε να ανακαλύψουμε το θέμα της κίνησης αυτού που προορίζεται για κάπου, τότε θα αναζητούμε τις καταβολές της ύπαρξής του. Μονάχα τότε θα μας δείξει τον προορισμό του ένα έργο τέχνης. Αν συγκινήσει αυτόν που παρατηρεί με θαυμασμό την δυναμική της εικόνας, που συνεχώς αναζητείται από τον δημιουργό, λόγω εσωτερικής αναγκαιότητας. Αυτή την τάση προς την συνάντηση του λόγου και της εικόνας, μιας τόσο προφανούς καταστάσεως, στην πιο καθολική εκδοχή της αποτυπώνουν τα έργα της σύγχρονης τέχνης. Εν τέλει στο παρόν εγχείρημα θα αναζητήσουμε αυτή την ιδιότυπη παρουσία της εικόνας στον κόσμο. Θα είναι μια οντολογία περί της εικόνας. Πραγματευόμενοι την σχέση που αναπτύσσεται υπόγεια μεταξύ του καλλιτέχνη με τον θεατή. Σκιαγραφώντας την διαδικασία παραγωγής μορφών εκ μέρους του δημιουργού και προσλαμβάνοντας συνολικά το κάλλος του γεγονότος της συγκίνησης. Συνεπώς δεν συναντηθήκαμε για να δώσουμε απαντήσεις, αλλά για να συζητήσουμε την απορία μας, με απώτερο σκοπό να γεννηθεί το ορθό ερώτημα, το οποίο και σύμφωνα με τις συνθήκες του λόγου του δεν θα ανακοινωθεί, επειδή βιώνεται.

Επιχειρώντας την διαμόρφωση ενός τέτοιου θεωρητικού πλαισίου, δεν υποτίθεται η ενεργή συμμετοχή του καλλιτέχνη στη θεωρία της τέχνης, αλλά η προσέγγιση και η εκτίμηση, η διάθεση πρόσληψης της παρουσίας του κόσμου, θα μετατραπεί σε μια ανθρωπολογική σημείωση. Στο γεγονός της αναζήτησης καθεαυτής, ο χρόνος είναι ένας παράγοντας που συντελεί στην αποκάλυψη του αναζητούμενου. Έτσι λοιπόν το ζητούμενο της τέχνης είναι το ίδιο το έργο, που ως αυτοδύναμος κόσμος σε καλεί να δεις το αυτονόητο. Ωστόσο είμαστε ελλιπείς στο αυτονόητο. Την επιστροφή του πράγματος στην θέση του, απομονώνοντας τα επιμέρους στοιχεία που προσδίδει η αντίληψή μας σε αυτό που απεικονίζεται. Παρά ταύτα η εικόνα καθεαυτή σε προσκαλεί στον κόσμο της , έναν κόσμο που θα αποτελέσει πραγματικότητα για σένα. Την εικόνα που γίνεται σημασία. Αυτό το γεγονός ανοίγματος είναι το εφαλτήριο για την αναζήτηση νέων μορφών από την πλευρά του καλλιτέχνη. Καθότι ο ασκούμενος στην τέχνη, επιθυμεί να εκπληρώσει εντός του το αναγκαίο της φύσεως. Έναν κόσμο που υπόκειται στο νόμο της αέναης αλλαγής. Να πάρει θέση μέσα στα πράγματα, να διατίθεται με την παρρησία του οφειλόμενου ανάμεσα στον κόσμο και την γη, όπως χαρακτηριστικά σημειώνει ο Χάιντεγκερ. Και σ αυτή την μετέωρη κατάσταση, βιώνει την πτώση του. Καθαρά συνειδησιακή η πτώση του. Στο σημείο τούτο, με τη λέξη πτώση εννοούμε το γεγονός της απόστασης που υφίσταται η ύπαρξη του δημιουργού από το Είναι της καλλιτεχνίας. Ως Είναι νοείται η πραγματική πραγματικότητα, αυτή καθεαυτή, που βρίσκεται στην ακινησία του κινούμενου, στο αμετάβλητο του μεταβαλλόμενου. Κι έτσι η εικόνα εκλαμβάνεται ως κινούμενο. Για αυτό τον λόγο δεν ορίζεται. Επειδή βρίσκεται ήδη σε κίνηση, αδιάλειπτη κίνηση, και ως εν κινήσει δημιούργημα, λόγω της υλικής του υποδομής, αναζητά συνεχώς μορφές. Επειδή υπάρχει ο λόγος που προτίθεται στην απειρία και την αχρονία που τον διακρίνει ως τέτοιο παράγοντα του κόσμου, ο μυημένος τεχνίτης των υλικών, προσαρμόζεται στο χώρο των αισθήσεων, βιώνει στο έπακρο το γεγονός της ύλης, με αποτέλεσμα αυτού να διαμορφώνει τάσεις και ροπές στο διαθέσιμο υλικό του, αποδίδοντας με την δυναμική της εξόρυξης τη σημασία μιας εικόνας. Εδώ αναβλύζει ένα καινοφανές, στο μέτρο που του επιτρέπει η δομή του, θέμα. Μια επίθεση στο εννοούμενο του καλλιτέχνη περι-βάλλον. Ως περιβάλλον εννοείται ο χώρος που λαμβάνουν δράση οι αισθήσεις μας. Ο έξω από εμάς, από τη σωματική μας παρουσία, κόσμος. Ένας χώρος που εμπεριέχει οντότητες και σημασίες μετά τη αλληλεπίδρασή μας με την χρονικότητα των μερών του. Το θέμα εν προκειμένω είναι στο σημείο που ο άνθρωπος λειτουργεί ως δράστης της υλικότητας των πραγμάτων, αντιλαμβάνεται τον εαυτό του εκ των έξω, και εισέρχεται στο γεγονός της ανοιχτότητας του κόσμου. Ο κόσμος αυτός είναι διαθέσιμος προς αναζήτηση. Μέσα στην ολότητα που είναι, προσαρμόζουμε το βλέμμα μας στην μοναδικότητα των μερών του, ανακαλύπτοντας την παρουσία του στην συνείδησή μας. Τότε η αντίληψη της υλικότητας θα μετατραπεί σε συνείδηση πραγματικότητας. Παρατηρώντας το σημείο της εσωτερικής αυτής μεταστροφής, ο άνθρωπος διατίθεται στην σκοτεινή σχέση των μεταβολών. Την μεταβολή της ποιοτικής κίνησης των στοιχείων, που διαρκώς συγκρούονται μέσα στο περιβάλλον της φυσικής τους τάξης. Αυτή η συγκρουσιακή κατάσταση γεννά αντισώματα στη συνείδηση όσων επιλέγουν να αρθρώσουν λόγο απέναντι στο μοιραίο της πολεμικής της φύσης. Με καθαρά ερωτική ένταση τεχνουργούν, επειδή ακριβώς αντιμετωπίζουν την ζωή ως πρόκληση και αγωνίζονται να πλάσουν μορφές, να δώσουν ασυνείδητα πλέον εικόνα στο γεγονός της σχέσης τους με την φύση. Αυτή η δυναμική στάση ως έκφραση ελευθερίας δηλώνει το χρέος του καλλιτέχνη απέναντι στον ατελείωτο πόλεμο των φαινομένων. Που εν τέλει επιθυμεί να εικάσει το ουσιαστικό του φαινομένου, την ένωση πίσω από τη σύγκρουση. Ένα αυθεντικό προϊόν τέχνης αποτυπώνει την κράση της ένωσης αυτής, και ακόμη περισσότερο όταν ο δημιουργός του συνειδητοποιήσει πόσο ζωντανή είναι η ενότητα των στοιχείων σε μια εικόνα. Αυτό είναι το βάθος του ανοίγματος στην φανέρωση της πραγματικότητας. Την στιγμή εκείνη που ο καλλιτέχνης προτίθεται μέσω της εικόνας να δείξει την πραγματικότητα ως ποίηση καθεαυτή. Και να εντυπωθεί ο σφυγμός της φανέρωσης στις γραμμές (ολότητα σημείων) που συναντούν γραμμές, στην εικόνα (ολότητα γραμμών) που συναντά εικόνα, τον ίδιο της τον εαυτό ως αντικείμενο.

 

1. Η κατά-σταση της καλλιτεχνικής δημιουργίας.

 

Αν θεωρήσουμε την τέχνη ως την κύρια μορφή εμπειρίας του θανάτου, και ανατρέχοντας στο ιστορικό παρελθόν της κλασικότητας της, την εντάξουμε στο καλλιτεχνικό πλαίσιο της εποχής των τέλειων πλαστικών μορφών, τότε αμέσως θα αποσαφηνίσουμε σε πρώτο επίπεδο ανάλυσης την θρησκευτική της αναφορά. Στο σημείο αυτό, επαναπροσδιορίζεται η αυθεντική σημασία των καταβολών της τέχνης καθεαυτής ως συνειδητή αναφορά και επίκληση στη παρουσία ενός αρχέγονου παράγοντα: του θείου. Είναι αδιαμφισβήτητο το γεγονός αυτής της ιστορικής παραπομπής μέσα στο πλαίσιο που εξετάστηκε, χωρίς διάθεση ιδεολογικού τύπου αγκυλώσεων και προσκολλήσεων σε δογματισμένες κυρώσεις. Αποκλείοντας όμως αυτή την έγκριτη παραδοχή, αναφορικά με την λανθάνουσα στόχευση της κλασικής τέχνης ως ενωτική διάθεση του καλλιτέχνη με έναν εξω-κοσμικό παράγοντα, και λαμβάνοντας υπόψη την τάση της σύγχρονης τέχνης, η οποία έρχεται σε απόλυτη ρήξη με την παράδοση της εικαστικής γλώσσας, παρατηρούμε την διάθεση αυτό-καθορισμού του υποκειμένου μέσα σ ένα ταυτοτικό αδιέξοδο της μοντέρνας κουλτούρας . Επανερχόμαστε ωστόσο στο ιστορικό ζητούμενο που εν προκειμένω είναι η αναφορική λειτουργία της καλλιτεχνικής δραστηριότητας, η οποία εκτυλίσσεται σ ένα χώρο με ανεξάρτητη βούληση και διάθεση αυτονομίας απέναντι στο κρατικό μόρφωμα. Εν τέλει ο καλλιτέχνης είχε κατανοήσει τον λόγο ύπαρξης του χώρου, ως συστατικού στοιχείου με την δυναμική ροπή του ανοίγματος στο επίκεντρο της φόρμας, που διατίθεται με πρωτοφανή δημιουργία και διοχέτευσε όλη την ενέργεια που προκαλούσε η αγωνία του θανάτου στην άμορφη ύλη. Με στόχο της αισθητικής δράσης του στην πιο δυνατή πλαστικότητα υπαρκτών μορφών. Κατ ουσία πραγμάτωσε μια αναπαράσταση άλλης τάξεως, όχι όπως εκλαμβάνεται λανθασμένα από το κίνημα της Αναγέννησης. Με αφετηρία την σήμανση μιας βεβαιότητας, τόσο στέρεης και υπαρκτής, αυτής του φαινομένου που ονομάζουμε θάνατο, αντιλαμβανόμαστε την αυθεντική ύπαρξη του προσώπου που παράγει τέχνη. Τεχνουργεί αυτός που εκ των πραγμάτων κατανοεί την πραγματικότητα ως σχέση με το καθοριστικό αυτό φυσιολογικό γεγονός. Γι αυτό τον λόγο και ανακύπτει ο κανόνας της αντίστροφης προοπτικής, ως του πλέον <<φυσικού>> άξονα κίνησης της παραγωγής μορφών.

Επιχειρώντας να σκιαγραφήσουμε όλο το φάσμα της καλλιτεχνικής διαδικασίας, παρατηρούμε τον τρόπο που συστήνεται η δομή της ψυχοσύνθεσης του ίδιου του καλλιτέχνη ,καθ όλη την διάρκεια της επιθετικής του τάσης πάνω στην πραγματικότητα της ύλης. Μια σχέση τόσο δυναμική όσο και η αναγκαιότητα που την συγκροτεί, με σκοπό αυτή η αναζήτηση να καταλήξει στην παραγωγή της δυνατότερης μορφής, που θα αντικατοπτρίζει την εικόνα της καθολικής κινητικότητας που διέπει το γεγονός της εκρηκτικής σύγκρουσης των πραγμάτων. Ο καλλιτέχνης αφοσιωμένος ψυχή τε και σώματι στην δυναμική κατάσταση του προορισμού της ύλης, ασυνείδητα πλέον βιώνει την ένταση των αποστάσεων από τον κόσμο που σφυρηλατήθηκε η διάθεσή του. Είναι εμφανές το σημείο που παρουσιάζει το εκρηκτικό εν- διαφέρον του δημιουργού, ο οποίος μετεωρείται μεταξύ αυτού που επιθυμεί να κάνει και αυτού που τελικά πρόκειται να πραγματωθεί το έργο του ως τέτοια παρουσία, ανεξάρτητη από την προφανή αρχή της. Αναζητά και αναζητείται μέσα στο γεγονός της αναζήτησης. Αυτού του είδους η διάθεση προσωποποιεί, ως καθαρά οντολογική έννοια, την κατάσταση εκείνη που διακρίνει τον μοναδικό του ρόλο μες στην αέναη μεταβολή των πραγμάτων. Αποτελεί ουσιαστικά μια ενστικτώδη, χωρίς να μειώνεται ο ρόλος και η παρέμβαση του συνειδητού, αντίδραση απέναντι στο αναγκαίο της μορφής. Κι όσο περισσότερο ανακαλύπτει, πλαστουργώντας το άμορφο στοιχείο, την τραγική διάσταση αυτής της αναγκαιότητας, συνειδητοποιεί τον διακριτό του ρόλο, δίνει έμφαση στη τάση των σημείων και στις κινήσεις των γραμμών, με αποτέλεσμα αυτού να παράγει ένα έργο καθαρής τέχνης. Ώστε κατ αυτό τον τρόπο να παρουσιασθεί η τέχνη ως εμπειρία κίνησης προς τον θάνατο. Και λειτουργώντας σ αυτό το δυναμικό πλαίσιο, ο τεχνίτης εμπνέεται σε πρωτογενή επίπεδο, μετατρέπεται σε καλλιτέχνη, δίνει χώρο στην ύλη να αναπνεύσει μέσα στο χρόνο της μορφοποίησής της, και τώρα αναφύεται η ιδιαιτερότητα του ύφους. Ως ύφος εννοούμε την εκ προθέσεως του δημιουργού δύναμη να δώσει χαρακτήρα στην πτώση του. Το ύφος είναι καθαρά προσωπικό. Δείχνει την θέση του μέσα στα πράγματα καθεαυτά. Απορρέει ως σχηματισμός δυνατοτήτων χώρου από την αναλογία της προσδοκίας με την πραγματικότητα της ίδιας της πτώσης. Έτσι λοιπόν κάπως αναδύεται το ύφος ως ανάγκη εξωτερίκευσης της διά-θεσης . Αναλογικά με την παρουσία του ύφους σχηματίζεται ο προορισμός του έργου. Προσεγγίζεται η θεματική ύλη και πορεύεται η διάθεση προς τελείωση του προσώπου που τεχνουργεί, με απώτερο σκοπό να συναντηθεί με την διάθεση του θεατή.

Οπότε ο θάνατος είναι ο παράγοντας που υπάρχει στην νοητική σύλληψη του καλλιτέχνη. Η ίδια η έμπνευση είναι γεγονός που επιβεβαιώνει αυτή τη σχέση του με την φθίση της φύσης. Στον αντίποδα αυτή της φυσικής αναγκαιότητας, που είναι το φαινόμενο του θανάτου, ο άνθρωπος ενεργεί σύμφυτος με την παρουσία του και συλλαμβάνει δυνατές μορφές που θα δείχνουν τα σημεία της ζωής, το ίδιο το θέμα της άμεσης σχέσης του. Ο καλλιτέχνης κατανοώντας την φυσιολογία του θανάτου, αντιδρά πάνω στο μοιραίο γεγονός της φθοράς και με ερωτική ένταση σχετίζεται με την φύση των πραγμάτων ,έχοντας μνήμη θανάτου, αφήνει στον χρόνο έργα πραγματικού κάλλους. Ας μην ξεχνούμε ότι η έμπνευση είναι το γεγονός που καθιστά υπαρκτή την πτώση στη δράση της εικονοποιίας. Είναι αυτό το στιγμιαίο εσωτερικό ρήγμα του καλλιτέχνη στην κατά μέτωπο στάση της πραγματικότητας που συλλαμβάνει μέσω των αισθήσεων. Τη στιγμή που εμπνέεται , εισέρχεται στον κόσμο τον οποίο συνειδητοποιεί ως δυνατότητα της μορφής και αντιλαμβάνεται την ποιότητα της όρασης. Ποιότητα που δηλώνει το βάθος της πραγματικότητας του οράν, όταν ξεκινά να ανοίγει

χώρο στην προοπτική και ο τόπος να λαμβάνει άλλου είδους διαστάσεις. Αντιλαμβάνεται την αντίθεση στην υπόσταση της εικόνας που του δίνει ο κόσμος, μια εσωτερικότητα της κίνησης που αποτυπώνουν οι γραμμές, καθώς η σωματική έκφραση του καλλιτέχνη εισβάλει στην χρονικότητα των σημείων της δράσης του κόσμου. Προτού φανερωθεί αυτό που είναι εικόνα ως λόγος, η μορφή δείχνει το βάθος του ορίζοντα που διανοίγει η πτώση, ως αποκλειστικά συνειδησιακό γεγονός. Άπαξ και η δυνατότητα της μορφής γίνει συνείδηση, τότε το γεγονός της πτώσης, ως απόστασης, μετατρέπεται σε συνάντηση, σε σχέση, κατάσταση πραγματικότητας, καταλήγοντας στο έργο.

Αφού λοιπόν κατορθώσαμε να συλλάβουμε την διαδικασία της καλλιτεχνικής δραστηριότητας υπό το πρίσμα του θανάτου, τώρα θα επιχειρήσουμε να θίξουμε το ουσιαστικό της υπόθεσης του φαινομένου, που είναι το έργο αυτό καθεαυτό.

 

2. Η πραγματικότητα της καλλιτεχνίας.

 

Το έργο είναι η παρουσία του κόσμου στην σιωπή του ανοίγματος. Αποδεικνύει τον μυστηριώδη τρόπο που το άνοιγμα λειτουργεί ως τη φανέρωση της πραγματικότητας καθεαυτής. Το φανέρωμα φανερώνεται στη φανέρωσή του. Το σημαινόμενο σημαίνεται στο σημείο του. Αυτού του είδους οι προτάσεις, προέρχονται από τον χώρο της νεώτερης οντολογίας και προτείνουν το ζητούμενο του Είναι ως εικόνα. Όσο και να σας φαίνεται ποιητική η χροιά του λόγου αυτού, θα αποδειχθεί με την ακρίβεια και την σαφήνεια που διακρίνει την μεθοδολογία της μαθηματικής επιστήμης η οντολογική θεώρηση του έργου τέχνης. Στη σύγχρονη συζήτηση για την οντολογία του έργου τέχνης, αν η αισθητική, ως διακριτός ερευνητικός κλάδος της φιλοσοφικής επιστήμης, θέτει το ερώτημα ‘ Τι είναι εικόνα’ , στον αντίποδα αυτής της επιστημονικής τοποθέτησης η μεταφυσική αποφαίνεται για ‘ το Είναι ως εικόνα’. Εστιάζοντας σ αυτόν τον ερευνητικό φακό που δείχνει να διατρέχει το πεδίο της οντολογικής θεωρίας στην προσέγγιση της αλήθειας του έργου τέχνης, αμέσως έχουμε εξοικειωθεί με την όλη προβληματική που ανακύπτει από το βάθος της ευρωπαικής ιστορίας για την θεωρία της εικόνας. Η έννοια της εικόνας αποτελεί έναν κοινό όρο των δύο αυτών προτάσεων, που γεννιέται στον χώρο της τέχνης και δηλώνει ένα ορισμένης τάξεως αντικείμενο. Στον χώρο τώρα της φιλοσοφίας η έννοια της εικόνας αναδεικνύεται σε λειτουργική κατηγορία και επιχειρεί να διευκολύνει στην λύση θεμελιακών οντολογικών ερωτημάτων για το όν και την γνώση αυτού.

Η πραγματικότητα της καλλιτεχνίας είναι το έργο τέχνης, παρόν στο άνοιγμά του. Αυτή η οντολογική θεώρηση αποδεικνύει τον αυτοφυή χαρακτήρα της παρουσίας της τέχνης, στον χρόνο που συλλαμβάνεται από τον θεατή. Το νόημα του Είναι είναι η χρονικότητα. Ένας χρόνος λειτουργικός, με την πρωταρχική σημασία της έννοιας της λειτουργίας. Ο χρόνος είναι ο τόπος που λειτουργείται η επιθετικότητα του έργου. Είναι γεγονός ότι το έργο δείχνει την τέχνη που το προέταξε ως την εικόνα του κόσμου, αφού επιτίθεται στον χρόνο. Σ αυτό το στάδιο χαρακτηρολογίας της τέχνης, θα ήταν προσφιλής η πρόταση ενός σχήματος: αν ο λόγος προτίθεται, ο καλλιτέχνης σε συνέργεια της επίθεσης του έργου με τον θεατή διατίθενται, τότε κατ επέκταση η τέχνη δείχνει αυτό που είναι ο λόγος στην φανέρωσή του. Εκείνο το λεχθέν που δεν αντιλαμβάνεται αλλά συνειδητοποιείται ως το σημείο της ζωής. Στην προκειμένη ας μην μας διαφεύγει από την αντίληψη το γεγονός της συγκίνησης. Η συγκίνηση ως ένωση κινήσεων από δύο πόλους εκ διαμέτρου αντίθετους είναι μια δυναμική κατάσταση, που βιώνεται στην συνάντηση της διαθεσιμότητας των οντοτήτων, του καλλιτέχνη και του θεατή. Τα μάτια του δημιουργού φανερώνονται στην ανάγνωση των γραμμών εκ μέρους του θεατή. Η στάση του καλλιτέχνη εν συγκρίσει με εκείνη του θεατή καταλήγει στη διάσταση ενός ανοίγματος. Το άνοιγμα αυτό είναι το παρόν της εικόνας, και η συνείδηση αυτού του παρόντος είναι γεγονός της ύπαρξης. Ωστόσο για να μπορέσουμε να έρθουμε σε μια κατανόηση των όσων προτάθηκαν, θα επιχειρήσουμε να απολέσουμε την παρουσία κάθε ορθολογιστικής προσέγγισης στο αποκαλυπτικό φαινόμενο της συγκίνησης. Για τον λόγο που η συγκίνηση είναι αισθητικό βίωμα στο βαθμό που είναι οντολογική η σύσταση της πρόσληψής του στην συνείδηση του ανθρώπου. Το παρ-όν ως οντολογική πρόταση σημαίνει την χρονική ύπαρξη, το τώρα της συνείδησης. Αν θεωρήσουμε ότι ο κόσμος συμβαίνει να είναι η εικόνα της θέσης μας στον χρόνο και το χώρο που μας ανοίγει, ένα δηλαδή πλαίσιο δυνατών σχέσεων που αναμένεται να πραγματωθεί, τότε διαπιστώνουμε την κυριότητα της διάθεσης, ως ενεργούς καταστάσεως(ο νους σε σχέση με το συναίσθημα) στην ανθρώπινη δραστηριότητα. Εκείνο που αναφέρεται έχει λόγο στην ύπαρξη. Το μη αναφερόμενο δεν έχει λόγο στα πράγματα. Η έννοια της αναφοράς έχει σημασία όταν την ενσωματώσουμε στο πλαίσιο της δημιουργίας, της λειτουργίας, της τεχνουργίας, της πλαστουργίας. Το όν υπάρχει στην τέχνη. Η τέχνη είναι το σημείο αναφοράς. Είναι συνάντηση υπάρξεων. Αναφορά με τη σημασία της επαναφοράς στα ίδια τα πράγματα, αφαιρώντας τους κάθε ειδικό στοιχείο, στην απόλυτη καθαρότητά τους. Αυτή η πορεία σε οδηγεί προς της ελευθερία της ύπαρξης, τη στιγμή που το όριο υπερβαίνει τη σημασία του περιορισμού και εν τέλει μετατρέπεται σε πραγματική στάση εντός των πραγμάτων. Γίνεται μια εκτίναξη λογικότητας, ο λόγος ανοίγεται στο χώρο και γίνεται ένας διά- λογος υπάρξεων. Και ο διάλογος είναι το μέγιστο επίπεδο της ύπαρξης.

Όταν η τέχνη λειτουργεί ως το σημείο αναφοράς του παρόντος, τότε καθιστά την εμπειρία της συγκίνησης γεγονός της πραγματικότητας καθεαυτής. Η κατάσταση της αναφοράς είναι προσωπική υπόθεση ανοίγματος του θεατή της τέχνης. Κατά πόσο στη τελική θα συλλάβει την δυναμική σχέση της εικόνας και του λόγου, ως σύλληψη ενός πράγματος, μιας πραγματικότητας. Είναι ζήτημα πάθους η συγκίνηση. Αρκεί να επιτρέψεις στο έργο να αφεθεί στην εσωτερική του ηρεμία, ώστε να σου δείξει τι γίνεται όταν δεν βλέπεις έξω. Στην σιωπή αυτή θα ενεργήσει η υποψία του αναγνώστη θεατή. Καθώς η σιωπή εκφράζει την απόλυτη κίνηση. Σιωπείς την στιγμή εκείνη που συνειδητοποιείς την φανερωθείσα διάθεση του δημιουργού να πλάθει ένα δυνατό κόσμο.

Η τέχνη είναι η γλώσσα των ορίων. Αυτού του είδους η λογική πρόταση δείχνει τα όρια του κόσμου. Στην κατάσταση που συγκινείται ο θεατής γίνεται εμφανής η απλότητα της ζωής, όπως την συλλαμβάνει αφαιρετικά η συνείδησή του στην κινητικότητα της εικόνας.

 

3.Η Εικονοποιία ως παράγοντας ιστορίας.

 

Συγκεφαλαιώνοντας τα προειρημένα, η έντεχνη δυνατότητα, εννοώντας την ροπή της δύναμης του ανθρώπου που παράγει τέχνη, της δημιουργίας εικόνων, θα αποτελεί την ζωντανή μορφή της ανθρώπινης κατάστασης. Μια διηνεκή προσέγγιση των ορίων της πραγματικότητας, της πραγματικότητας που φανερώνεται στο σημείο που ο λόγος παρουσιάζεται στην εικόνα και η εικόνα δείχνει πως ο λόγος συγκροτεί τα πράγματα. Στην εποχή της αφαιρετικής τέχνης και της ανέλιξης των τεχνολογικών συστημάτων, η επικοινωνία έχει ανάγκη να μεταστραφεί σε μια κοινωνία εικόνας, χώρων ανοίγματος στο πραγματικό γεγονός, μια λαχτάρα απλότητας, όπως έλεγε χαρακτηριστικά ο Βιτγκενστάιν. Ο πολιτισμός του 21ου αι. έχει χαρακτηρισθεί από πολλούς ως η εποχή των εικόνων. Θα σταθεί αποκαλυπτική η δράση αυτής της τέχνης όταν επιμένει στην αποκάλυψη της αυθεντικής πράξης, την αφήγηση παροντικών γεγονότων που δηλώνουν το πάθος του ανθρώπου με το αυτό που συνεχώς φανερώνεται, αλλά γίνεται συνειδητό της στιγμής της φανέρωσης. Τι διάσταση θα λάβει αυτή η ένταση της ιστορίας;

 

Δεν ήρθαμε εδώ για να δώσουμε απαντήσεις στο θέμα. Το ερώτημα υπάρχει, η θέση στο ερώτημα αναζητείται. Σκοπός είναι να τεθεί το ορθότερο ερώτημα. Μονάχα τότε θα κατορθώσουμε να εισδύσουμε στο νόημα της πρωταρχικής σημασίας της λέξης ‘ τέχνη’, που σημαίνει την γέννηση ενός κόσμου. Αφού προέρχεται από το ρήμα τίκτω (= γεννώ). Αν η πραγματικότητα δεν είναι αυτό που φαίνεται στην αισθητική μας αντίληψη, αλλά πιθανώς αυτό που μας δείχνει η κίνηση των πραγμάτων στην συνείδηση, την χρονική στιγμή που συντείνουν στην φανέρωση του Είναι τους. Πότε ο άνθρωπος ως θεατής της τέχνης έχει συνείδηση της συνείδησης της θέασης του εαυτού του μέσω της παρουσίας ενός κόσμου που διαρκώς αναγεννά το έργο της Τέχνης;

Advertisements

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.

  • © 2011 - 2015
    toparathyro.com
    ISSN: 2241-7230

Αρέσει σε %d bloggers: