Κώστας Γιαννόπουλος – Ο διαπολιτισμικός σκηνοθέτης

Η ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΜΑΤΙΑ είναι πρώτιστα μια σκηνοθετική ματιά που καθορίζει τις πολιτισμικές ανταλλαγές, μείξεις, συγχωνεύσεις, ρήξεις και διαπραγματεύσεις που συντελούνται στα όρια των θεατρικών παραστάσεων και των performances. Ο σκηνοθέτης είναι αυτός που ευθύνεται πρώτα απ’ όλους τους παραστασιακούς συντελεστές για τον παραγόμενο επί σκηνής (δια-, πολυ- ή υπερ)πολιτισμό.

Ο διαπολιτισμικός σκηνοθέτης είναι αυτός που ορίζει πρώτος την πολιτισμική θέση –ή θέσεις- από την οποία θα δει ο θεατής την προτεινόμενη παράσταση του πολιτισμού ή πολιτισμών. Ο διαπολιτισμικός σκηνοθέτης δεν μπορεί να αγνοήσει την πολιτισμική θέση του θεατή, διότι βασική προϋπόθεση μιας διαπολιτισμικής επικοινωνίας μέσω παράστασης είναι η γνώση όλων των πολιτισμικών όρων που εμπλέκονται σε αυτή –ακόμη και αν τελικός στόχος είναι η επαφή πέρα κι εκτός των ορίων των υπαρχόντων πολιτισμών της γης. Ο διαπολιτισμικός σκηνοθέτης λαμβάνει υπ’ όψιν την πολιτισμική θέση τόσο του περφόρμερ όσο και του θεατή στον οποίο απευθύνεται. Πάνω απ’ όλα, η πολιτισμική θέση, τα πολιτισμικά συμφραζόμενα που διαμορφώνουν τη ματιά του έχουν τον πρώτο ρόλο στη διαπολιτισμική παράσταση. Διότι διαπολιτισμικός θεατής είναι κατά προτεραιότητα ο σκηνοθέτης…

Όμως, από πού κατάγεται η διαπολιτισμική ματιά στα θεατρικά/παραστασιακά πράγματα; Ποια ανάγκη επιβάλλει την εφαρμογή μιας διαπολιτισμικής οπτικής στα θέατρο και τις παραστατικές τέχνες; Αναμφισβήτητα, η διαπολιτισμικότητα, «από τις κινητήριες δυνάμεις της μοντέρνας τέχνης» (Φιοροβάντες, 1997) έχει εξ ορισμού και ένα επικοινωνιακό περιεχόμενο, δεδομένου ότι ο πολιτισμός δεν έχει -ακόμη- μόνο ενικό αριθμό! Ο «πολιτισμός του παγκόσμιου χωριού» είναι ένας από τους υπάρχοντες πολιτισμούς. Αν επιχειρήσουμε μια βόλτα στο Διαδίκτυο, το προϊόν της οπτικοακουστικής μας περιπλάνησης δε θα αποτελεί παρά μια εν δυνάμει διαπολιτισμική ή πολυπολιτισμική παράσταση στην επιφάνεια της οθόνης! Η διαπολιτισμικότητα είναι μια καθημερινή πραγματικότητα στις πολυπολιτισμικές κοινωνίες.

«Πώς βλέπει ή προσλαμβάνει ένας πολιτισμός έναν άλλο» είναι το ουσιαστικό ερώτημα που καλείται να απαντήσει το διαπολιτισμικό θέατρο.

«Υπό ποίους παραστατικούς/παραστασιακούς όρους μπορεί να συντελεσθεί η επαφή δύο ή περισσότερων πολιτισμών» είναι το ερώτημα που αντιμετωπίζει ο διαπολιτισμικός σκηνοθέτης. Ιεράρχηση ή μη ιεράρχηση, δανεισμός, παράθεση, μίμηση, επίδειξη, υβριδισμός είναι μόνο μερικοί από τους όρους που διέπουν τη διαπολιτισμική παράσταση, μέσα στην οποία συγκατοικούν ή/και συναγωνίζονται (οι) πολιτισμοί. Η διαπολιτισμική ματιά είναι μια εκλεκτική (γι’ αυτό και μπορεί άδικη) ματιά σε πολιτισμούς της γης, που προτείνει πιθανούς συσχετισμούς και διαπλοκές μεταξύ τους. Μέσα στη διαπολιτισμική παράσταση, (οι) πολιτισμοί της γης δεν είναι ποτέ όπως πριν! Η εισαγωγή ενός πολιτισμού στη διαπολιτισμική παράσταση έχει ουσιώδεις συνέπειες –αισθητικές και άλλες- για τον πολιτισμό αυτό. Όμως η διαπολιτισμική παράσταση δεν είναι παρά μια πρόβα ή πολιτισμική άσκηση: ένας πολιτισμός δεν κάνει τίποτα άλλο από το να δοκιμάζει στον καθρέπτη της (θεατρικής) παράστασης τη μεταμφίεση ή την (μετ)αλλαγή του, όπως λόγου χάρη μια ηθοποιός της Δύσης δοκιμάζει μπούρκα στο βεστιάριο ή μια γυναίκα της Ανατολής βγάζει την μπούρκα μπροστά στον καθρέπτη υπό την καθοδήγηση του διαπολιτισμικού θεατή/σκηνοθέτη! Η διαπολιτισμική (θεατρική) παράσταση είναι μια δοκιμή ενός πολιτισμού να επικοινωνήσει με το αλλότριο, προκειμένου να αυτοπροσδιοριστεί ή να επαναπροσδιοριστεί, να επηρεάσει ή/και να επηρεαστεί, να δανείσει ή/και να δανειστεί, να αναδείξει για οποιοδήποτε λόγο ομοιότητες και διαφορές…

Πώς γίνεται να (συν)υπάρξουν, να επιδειχθούν ή να αναμειχθούν στην ίδια παράσταση δύο ή και περισσότεροι πολιτισμοί; Διαπολιτισμικό θέατρο, πολύ-πολιτισμικό θέατρο, συγκρητικό θέατρο, μετα-αποικιοκρατικο θέατρο, θέατρο του Τέταρτου Κόσμου, ενδο-πολιτισμικό, υπερ-πολιτισμικό, προ-πολιτισμικό, μετα-πολιτισμικό είναι κάποιοι από τους όρους που διακρίνει ο γάλλος θεωρητικός Πατρίς Παβί για να αποδώσει σχηματικά τις πολιτισμικές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα στα πλαίσια της θεατρικής/παραστασιακής πρακτικής. Κι ενώ οι όροι αυτοί φαίνεται ότι τακτοποιούν κάπως έναν πραγματικά δυσπρόσιτο θεωρητικά χώρο, η χρήση τους για παραστάσεις που κινούνται στα όριά του δεν είναι εύκολη υπόθεση. Οι πρακτικοί που φλερτάρουν με παραστασιακές πολιτισμικές διαπραγματεύσεις σπάνια «πλασάρουν» τη δουλειά τους με αυτούς τους όρους, εφ’ όσον δεν ορμώνται αποκλειστικά από μια προϋπάρχουσα θεωρητική βάση: περισσότερο πειραματίζονται. Η χρήση των όρων αυτών εντάσσεται συμβατικά σε μια a posteriori διαδικασία αναγνώρισης ή/και κατηγοριοποίησης διαπολιτισμικών θεατρικών διαβημάτων.

Όπως και να έχει, η ενασχόληση με το θέμα φέρνει στο προσκήνιο τη διαπολιτισμική ουσία της θεατρικής τέχνης. Με άλλα λόγια, φαίνεται πως το θέατρο -όπως το γνωρίζουμε σήμερα στην παραδοσιακή του μορφή- είναι από τη φύση του και μια τέχνη της διαπολιτισμικότητας και των διαφόρων εκφάνσεών της. Γιατί, λόγου χάρη, πώς να μην τίθεται ζήτημα διαπολισμικότητας στη γλωσσική μεταφορά/μετάφραση ενός δράματος, όταν η γλώσσα είναι μέσο (ανα)παράστασης του πολιτισμού; Πώς μπορεί η σκηνική παρουσίαση ή επίδειξη ενός θεατρικού έργου από το γηγενές ή αλλότριο παρελθόν να μη στήνει μια γέφυρα επικοινωνίας ανάμεσα στον πολιτισμό του παρελθόντος, στον πολιτισμό του παρόντος και στον πολιτισμό του μέλλοντος;

http://giannopouloskostas.blogspot.com/

Advertisements

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.

  • © 2011 - 2015
    toparathyro.com
    ISSN: 2241-7230

Αρέσει σε %d bloggers: